كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٣

تشريح المسائل

تلبس اكنون است .

2 - در ( كان حميد ضاربا امس ) ، هم حال تلبس امس است ، هم حال اطلاق و نسبت .

و در مثال : سيكون زيد ضاربا غدا ، حال تلبس فردا است ، اطلاق نيز به ملاحظهء فردا است .

اما در مثال : زيد ضارب ، به ملاحظهء ضرب سابق يا ضرب غد ، مختلف‌اند .

* حاصل و نتيجهء امثلهء مذكور چيست ؟

اينست كه :

اگر حال اطلاق و حال نسبت متكلم با حال صدور و تلبس متحد شوند ، چنان كه در امثلهء سه‌گانهء مذكور گذشت بدون ترديد همهء آن‌ها حقيقت هستند نه مجاز و نيازى به تصرف و تأويل ندارند ، اگرچه تلبس مبدأ در برخى امس و در برخى ( غد ) است . چرا كه متكلم ، ضاربيّت غد و يا امس را به ذات محمّد ، نسبت مىدهد .

فى المثل : - در ( محمد ضارب الآن ) هر سه حال ( تلبس ، نسبت و نطق ) با يكديگر تطابق داشته و متحدند ، يعنى :

1 - محمد اكنون در خارج داراى صفت ضرب است .

2 - اسناد نسبت ضرب به محمد نيز به لحاظ زمان حال است .

3 - زمان نطق و تكلم هم‌اكنون است .

* اگر حال تلبس و نسبت غير از حال نطق باشد چه ؟

در اينجا نيز دو فرض متصوّر است :

1 - گاهى حال تلبس و حال اسناد با يكديگر تطابق داشته متحدند ، يعنى هر دو به لحاظ گذشته و يا آينده هستند .

فى المثل : محمد : 1 - ديروز متصف به صفت ضرب بوده است ، ما نيز در مقام اخبار مىگوييم ( كان محمد ضاربا امس ) .

2 - و يا فردا متصف به صفت ضرب خواهد شد ، ما نيز در مقام اخبار مىگوييم ( سيكون محمد ضاربا غدا ) .

هر دو نوع اطلاق در اين دو مثال بالاجماع ، حقيقت‌اند .

* اگر حال اتصاف با حال جرى و اسناد ، اتحاد و هماهنگى نداشته باشند چه ؟

در اينجا نيز كه حال اتصاف در زمانى است و حال اسناد در زمان ديگر دو فرض كلى متصور است :