كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٦
تشريح المسائل
انحاء تلبّسات و انواع تعلّقات در مشتقات تفاوتى باهم ندارند ، چنان كه قبلا نيز بدان اشاره شد .
* * *
تشريح المسائل
تشريح المسائل
* مقدمة بفرماييد منشا اختلاف مشتقها چيست ؟
اختلاف مبادى آنهاست .
* مراد از مطلب فوق چيست ؟
اينست كه : 1 - برخى از مبادى از فعليّاتاند ، يعنى از امورى هستند كه در آنها فعليت اتصاف و تلبس معتبر است ، مثل : قيام ، قعود ، اكل ، ضرب و . . . .
پس : تا روزگارى كه شما در حال خوردن و يا زدن هستيد ، بر شما اطلاق ضارب و يا اكل مىشود .
2 - برخى از مبادى از شأنياتاند ، يعنى از امورى هستند كه فعليت اتصاف در آنها شرط نيست ، مگر زمانى كه شأنيت و قابليت در اين ذوات باشد ، اطلاق مشتق بر آنها صادق است .
مثل : مقراض ، منشار ، مكنسة و . . . .
3 - برخى از مبادى از حرف و صناعاتاند و لذا مادامىكه شخص داراى حرفه و يا صنعتى باشد ، اطلاق مشتق بر او صادق است . مثل : بنّاء ، نجّار ، خبّاز ، بقّال ، تاجر و . . .
4 - برخى از مبادى از ملكات و قواى ثابتهء باطنىاند ، و لذا مادامىكه فرد واجد فلان ملكه و قوّه باشد ، اطلاق مشتق بر او صادق است . مثل : عادل ، كريم ، مجتهد ، شجاع و . . . .
* با توجه به مقدمهء فوق مراد از « انّ اختلاف المشتقات فى المبادى و كون المبدا . . . » چيست ؟
اشاره به تفصيلى است كه جناب فاضل تونى در بحث مشتق داده و فرموده است :
1 - مشتقاتى كه مباديشان از فعليات است ، مثل : ضارب و الكل داخل در محل نزاعاند .
يعنى : بحث مىشود كه :
آيا اطلاق ضارب بر كسى كه چند لحظهء پيش مشغول ضرب بود و اكنون بدان اشتغال ندارد حقيقتا صدق مىكند و يا اينكه مجاز است ؟
2 - اما اگر مبدأ مشتق از حرفهها ، صناعات و يا از ملكات و شأنيات باشد هيئت مشتق براى