كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٨
تشريح المسائل
تشريح المسائل
تشريح المسائل
* مقدمه سوم از مقدمات مشتق راجع به چيست ؟
توضيح و تبيين مطالبى است كه در امر اول و دوم آمد .
* حاصل مطالب در امر اوّل چه بود ؟
بيان دو ويژگى براى مشتق اصولى بود :
1 - مشتق اصولى بايد جرى بر ذات داشته باشد و به ذات ، اسم و عنوان جديد داده و به نحو اين‌همانى با آن متحد شود .
2 - اينكه از مفارقات باشد .
* حاصل مطلب در امر دوم چه بود ؟
اين بود كه مشتق ادبى با مشتق اصولى فرق دارد ، چرا كه افعال و مصادر مزيد فيها در ادبيات ، عنوان اشتقاق دارند .
البته از آنجا كه مصادر مجرد خود داراى عنوان مبدأ هستند و به قولى تمام مشتقات از اين معنا در مجرد گرفته شده‌اند ، اين توهم پيش نمىآيد كه داخل در محل نزاع در بحث مشتق باشند ، و حال آنكه نسبت به مصادر مزيد و افعال توهم مىشود كه آيا داراى عنوان مشتق اصولى هستند يا نه ؟
خلاصه اينكه ويژگى مزبور به نحوى است كه :
1 - جامع افراد است ، چرا كه امورى از قبيل : زوج ، زوجه و . . . را دربر مىگيرد .
2 - مانع افراد است ، چرا كه امورى از قبيل افعال و مصادر را از محل بحث خارج مىكند .
* با توجه به مطالب فوق حاصل عبارت « انّ من الواضح خروج الافعال و المصادر مزيد فيها . . . » چيست ؟
اينست كه : نزاع حضرات اصولين در باب مشتق اصولى منحصر است به ذواتى كه متّصف به مبادى هستند .
بنابراين : افعال اگرچه مشتق اصطلاحى و ادبى هستند ، و مصادر مزيد و لو جزء مشتقات به حساب مىآيند ، و لكن اطلاق ذات متصف به مبدأ بر اين‌ها صدق نمىكند . و هر دو دسته خارج از محلّ نزاع در باب مشتق هستند .
به عبارت ديگر : افعال و مصادر مشمول ضابطه و قاعدهء مشتق اصولى نمىشوند .