كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٣
تشريح المسائل
خلاصه اينكه :
در مشتق اصولى ، ذاتى و مبدئى وجود دارد ، كه آن ذات با مبدأ ارتباط و اتحاد دارد ، مثل : اسم فاعل ، اسم مفعول ، صيغهء مبالغه ، اسم زمان ، اسم مكان ، صفت مشبهه و اسم آلت .
بنابراين وجهى براى كلام صاحب فصول وجود ندارد كه بحث را اختصاص به خصوص برخى از مشتقات بدهيم .
* آيا تمام موارد مذكور در محل بحث داخل است يا بعضى از آنها ؟
از آنجا كه عنوان بحث در كلام مشهور اطلاق دارد و گفتهاند : المشتق حقيقة فيما . . . على الظاهر تمام موارد مذكور مورد بحثاند . چنان كه خود آخوند ( ره ) نيز همين عنوان كلى را دارد و اطلاق كلام ايشان نيز تمام موارد مذكور را شامل مىشود .
* مراد از « فلا وجه لما زعمه بعض الاجلّة من الاختصاص باسم الفاعل . . . الخ » چيست ؟
اينست كه : وجهى براى كلام مرحوم صاحب فصول كه بحث را به خصوص برخى از مشتقات اختصاص داده به نظر نمىرسد .
* حاصل فرمودهء صاحب فصول ( ره ) در اين مسئله چيست ؟
اينست كه : نزاع ما در بحث مشتق اختصاص دارد به :
1 - اسم فاعل و صفت مشبههاى كه به معناى اسم فاعل است ، مثل : رحيم به معناى راحم و قتيل به معناى قاتل و . . .
2 - آنچه به اين صفات مشبهه و اسم فاعل ملحق مىشود ، مثل : مصدرى كه به معناى اسم فاعل است از قبيل : تبصرة ، تذكرة ، تكلمة و . . . كه به معناى مبصر ، مذكر و مكمل و . . . مىباشند .
اما : ساير مشتقات مثل : اسم مفعول ، اسم زمان ، اسم مكان و صيغهء مبالغه و اسم آلت از محل بحث خارجاند .
* مورد اتفاق حضرت آخوند با صاحب فصول در كدام مورد است ؟
در واقع هر دو در اسم فاعل و صفت مشبهه باهم اتفاق داشته و هر دو را محل نزاع مىدانند .
* در چه مواردى از موارد مذكور باهم اختلاف دارند ؟
در اسم مفعول ، صيغهء مبالغه ، اسم زمان ، اسم مكان و اسم آلت .
1 - مرحوم آخوند اين موارد را نيز داخل در محل نزاع مىداند و لكن صاحب فصول معتقد است كه اين پنج صفت از مورد نزاع خارجاند .