كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٦

تشريح المسائل

اين‌ها را نيز به تأويل مفرد و يا مسمى مىبرند . كه توضيحش خواهد آمد .

2 - برخى نيز معتقدند كه اتحاد لفظى كافى بوده و نيازى به اتحاد معنوى نمىباشد .

* دليلشان چيست ؟

تثنيه و جمع در اعلام شخصيّه است كه هر دو را حقيقى دانسته و نيازى به تأويل نمىبينند .

* پس مراد از « و التثنية و الجمع و ان كانا بمنزلة التكرار فى اللفظ . . . » چيست ؟

حاصل جوابى است كه مرحوم آخوند ( ره ) از استدلال صاحب معالم مىدهد مبنى بر اينكه :

تثنيه و جمع به منزلهء تكرار لفظ است لكن نه هر تكرارى بلكه تكرار لفظ است نسبت به افراد يك حقيقت و نه دو حقيقت يا دو معنا .

به عبارت ديگر : صيغهء تثنيه و جمع دلالت دارند بر ارادهء مصاديق متعدد از همان معناى مورد نظر از مفرد .

يعنى : اگر عينان و اعين تثنيه و جمع ( عين ) ، به معناى چشم باشند ، از تثنيه دو چشم و از جمع سه و يا بيشتر از سه‌تا چشم اراده مىشود .

حال : اگر تثنيه و جمع ( عين ) به معناى چشمه باشند ، دو فرد يا سه فرد از چشمه مراد است .

فى المثل وقتى مىگوييد : رأيت عينين ، اين به منزلهء رأيت عينا و عينا مىباشد . يعنى : دو فرد از يك ( عين ) را ديدم ، حال دو فرد از عين جاريه باشد يا دو فرد از عين باكيه .

و لذا : اگر از عين اول يك حقيقت و از عين دوم حقيقت ديگرى را اراده كنيد ، ديگر از شما نمىپذيريم كه تثنيه و جمع به منزلهء چنين تكرارى باشد .

حاصل مطلب اينكه :

عينان و اعين نيز مثل مفردشان در بيشتر از يك معنا استعمال نشده‌اند ، منتهى فرقشان با مفرد اينست كه :

از مفرد يك مصداق نسبت به معناى مقصود مراد است و لكن در تثنيه دو و در جمع سه فرد و يا بيشتر اراده مىشود .

به عبارت ديگر :

اگر از تثنيه دو فرد از يك طبيعت به ذهن متبادر شود و از جمع سه فرد و يا بيشتر از يك طبيعت ، ديگر اين دو لفظ در اكثر از معناى واحد استعمال نشده‌اند ، تا شما سخن از جواز و امتناع و يا حقيقت و مجاز به ميان آوريد .

* پس مراد از « و التثنية و الجمع فى الاعلام ، انّما هو بتأويل المفرد الى المسمّى بها » چيست ؟