كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٥

تشريح المسائل

* جهت فهم بيشتر مطلب بفرماييد مراد حضرات از « لزوم تطويل بلا طائل » چيست ؟

اينست كه : اگر در تفهيم مراد و مقصود از دو كلمه استفاده شود ، لفظ مشترك و يكى قرينهء دالّهء برآن معناى مراد ، اطالهء كلام مىشود ، درحالىكه مىتوان بجاى اين دو از لفظ واحدى كه به تنهايى معناى مقصود را مىرساند استفاده نمود .

پس : با امكان چنين اقدامى ، استفادهء از دو لفظ مستلزم طولانى شدن كلام است بدون اينكه فائده‌اى برآن مترتب باشد .

در پاسخ به اين ايراد گفته شد كه :

گاهى نفس اطناب و تطويل ، مطلوب و حكيمانه و داراى غرض است مثل آنجا كه مخاطب شما محبوب شما باشد .

گاهى هم بجاى قرينهء لفظيّه از قرينهء حاليه و مقاليّه استفاده مىشود و تطويلى در كار نيست .

گاهى هم كه از قرينهء لفظيه استفاده مىشود ، خود قرينه مفاد و مقصود ديگرى دارد ، ضمن اينكه قرينه بر چيز ديگرى نيز هست ، مثل ( عَيْناً يَشْرَبُ بِها عِبادُ اللَّهِ ) ، حال يشرب :

1 - بيان وصف احوال بهشتيان است و معناى خود را دارد .

2 - قرينهء معيّنه هم واقع شده و مراد از عين را نيز كه چشمه است تعيين مىكند .

* پس مراد از « ربّما توهّم وجوب وقوع الاشتراك فى اللغات . . . » چيست ؟

اينست كه : برخى توهم كرده‌اند كه اشتراك لفظى علاوه بر امكان ، ضرورت وقوع نيز دارد . به عبارت ديگر :

وجود اشتراك و استعمال آن ، امر لازم و ضرورى است و هيچ‌گونه امتناع و محذورى ندارد .

* مراد از « لاجل عدم تناهى المعانى و تناهى الالفاظ المركبات . . . » چيست ؟

دليل متوهم ، بر مدّعى فوق است مبنى بر اينكه :

1 - الفاظ از حروف تشكيل شده . - مواد اين الفاظ كه حروف‌اند متناهىاند .

پس : كلمات و الفاظى كه از اين‌ها تركيب مىيابند ، متناهىاند .

2 - معانى و مفاهيمى كه اين الفاظ در برابر آن‌ها قرار مىگيرند ، نامتناهى هستند .

پس : براى افادهء تمام معانى بواسطهء الفاظ محدود ، ناگزيريم از اينكه به اشتراك لفظى تمسّك نماييم . به عبارت ديگر :

اگر بنا باشد در برابر هر معنا يك لفظ قرار بگيرد و هر لفظى هم براى يك معنا وضع شده باشد ، مستلزم اينست كه : بسيارى از معانى بدون لفظ باقى بمانند . لذا براى فرار از اين محذور