كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٠
تشريح المسائل
آن را نمىپذيرند .
* پس انما الكلام در چيست ؟
در اشتراك لفظى است كه در اين رابطه چند مقام از بحث وجود دارد .
1 - مقام امكان و امتناع ذاتى .
2 - مقام امكان و امتناع وقوعى .
3 - مقام امكان و مقام وقوع .
* مراد از مقام امكان و امتناع ذاتى در اشتراك لفظى چيست ؟
اينست كه : آيا اشتراك لفظى از محالات ذاتيّه است مثل اجتماع نقيضين و يا اينكه امكان ذاتى دارد ؟ در اينجا ارباب فن همگى برآن‌اند كه اشتراك لفظى امكان ذاتى دارد .
* مراد از مقام امكان و امتناع وقوعى چيست ؟
اينست كه : آيا اشتراك لفظى كه امكان ذاتى آن مورد قبول است ، امكان وقوعى هم دارد و يا نه امتناع وقوعى دارد ؟ و يا نه وجوب و ضرورت وقوع دارد ؟
* مراد از امكان وقوعى و امتناع وقوعى اشتراك لفظى چيست ؟
1 - امكان وقوع يعنى :
اگر در عالم لغت واقع شود و خارجا تحقق داشته باشد از وقوع و تحققش تالى فاسد و محذورى پيش نمىآيد .
2 - امتناع وقوعى يعنى :
وقوعش تالى فاسد دارد و از قبيل امتناع تحقق معلول بدون علت است .
* مراد از اينكه وجوب و ضرورت تحقق دارد چيست ؟
يعنى : نه تنها وقوعش محال نيست بلكه واجب است و بايد در هر زبانى چنين الفاظ مشتركى وجود داشته باشد و يا اينكه بايد قائل به تفصيل شد ؟
* در رابطهء با اشتراك لفظى و سؤالات فوق چه پاسخى داده شده است ؟
چهار نظريّه مطرح است كه در پاسخ به سؤالات متن خواهد آمد .
* حاصل مطلب در « الحق وقوع الاشتراك . . . الخ » چيست ؟
اشارهء جناب آخوند است به دو امر :
1 - انكار برخى از ارباب لغت نسبت به اشتراك لفظى و پاسخ ايشان به ادلّهء آن‌ها .
2 - انكار برخى از ارباب دانش از وقوع اشتراك در قرآن كريم و استحالهء آن .