كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٦

تشريح المسائل

* مراد از باب حقيقت مصطلح در مدّعاى مزبور چيست ؟

اينست كه : اطلاق اسامى مذكور بر مركب فاقد بعض اجزاء از باب حقيقت مصطلح است و نه صرف ادعائيه .

يعنى : وقتى اسمى يك يا چند بار در معنايى از جمله مركب فاقد اجزاء استعمال شد كم‌كم ذهن با استعمال آن انس پيدا كرده و بدون قرينه نيز آن را در آن مجموعه و يا مركب استعمال مىكند .

* منشأ اين انس ذهن چيست ؟

مىگويند :

1 - يا از طريق مشابهت در صورت است . 2 - و يا از طريق مشاركت در اثر است .

* انس ذهن در استعمال مذكور از طريق مشابهت در صورت چگونه است ؟

چون يك معجون و يا مصنوع فاقد بعض اجزاء با يك معجون و مركب كامل و تام در صورت و شكل ظاهرى همانند مىباشند ، اين مشابهت سبب انس ذهن مىشود .

* انس ذهن در استعمال مذكور از طريق مشاركت در اثر چگونه است ؟

چون معجون ناقص ، بيشتر آثار معجون كامل را دارد ، عرف با مسامحه همان اسم كامل را بر ناقص اطلاق مىكند .

* چرا در متن فرمود : المشابهة له صورة و المشارك . . . ؟

زيرا : ممكن است هر دو امر مشابهت در صورت و مشاركت در اثر ، در معجون ناقصى وجود داشته باشد .

خلاصه اينكه : اسامى معاجين كه در روز اول در خصوص معجون كامل حقيقت شدند ، سپس با مسامحه در ناقص نيز حقيقتا استعمال شدند . و لذا :

در باب الفاظ عبادات نيز مطلب از همين قرار است ، بدين معنا كه :

شارع مقدس ، الفاظ عبادات را ابتداء براى خصوص عبادات صحيح كه جامع جميع اجزاء و شرائط است نام‌گذارى نمود و لكن بعدها خود شارع و متشرعين اين الفاظ را در عمل فاقد بعض اجزاء هم استعمال نمودند منتها به يكى از دو شيوه :

1 - از باب حقيقت ادعائيهء سكاكى ، بدين معنا كه :

عبادت ناقص را به منزلهء عبادت كامل فرض نموده و سپس اسم عبادت را بر كامل ادعائى اطلاق نمودند .