كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢
تشريح المسائل
آن را به محل آب يعنى ميزاب نسبت مىدهند . يعنى : آب واسطهء اسناد جريان به ميزاب است .
* از نظر مشهور كدام‌يك از اعراض ذاتيه و كدام‌يك از عوارض غريبه‌اند ؟
عرضى كه بدون هيچ واسطه‌اى بر معروض عارض مىشود .
عرضى كه بواسطهء امر مساوى با ذات و داخل در آن بر ذات عارض مىشود .
عرضى كه بواسطهء امر مساوى با ذات و خارج از آن بر ذات عارض شود ، ذاتيّه است .
و امّا : عرضى كه بواسطهء امر اعم و خارج از ذات بر ذات عارض مىشود .
عرضى كه بواسطهء امر اخص و خارج از ذات بر ذات عارض شود .
عرضى كه بواسطهء امر مباينى با معروض بر معروض عارض شود ، غريبه است .
و امّا : عرضى كه بواسطهء امر اعم و داخل در ذات بر معروض عارض مىشود ، اختلافى است .
* از نظر جناب آخوند چه عرضى ذاتى است ؟
عرضى كه بدون واسطهء در عروض بر ذاتى عارض گردد ، چه واسطهء در ثبوت داشته باشد و چه نداشته باشد .
به عبارت ديگر :
مناط ذاتى بودن عرض به نظر ايشان اينست كه واسطهء در عروض نداشته باشد چه بىواسطه باشد و چه باواسطه ، و لو اينكه واسطه‌اش از قبيل واسطهء در ثبوت باشد .
* با توجه به تعريف فوق حرارت براى آب عرضى ذاتى است و يا غير ذاتى ؟
ذاتى است ، چرا كه واسطهء در آن ، واسطهء در ثبوت است و نه واسطهء در عروض .
* ملاك غريبه بودن عرض چيست ؟
اينست كه : واسطهء در عروض داشته باشد ، مثل : عروض حركت بر جالس كشتى .
* با توجه به آنچه گذشت مراد صاحب كفايه از قيد ( اى . . . فى العروض ) چيست ؟
اينست كه ، مشهور را متوجه خطاء و خبطشان در تقرير عرض ذاتى و غير آن بكند .
* اگر عوارض ذاتيّه را در سه قسم مشهور منحصر سازيم چه مىشود ؟
عمدهء مسائل هر علمى از آن علم خارج مىشود و كسى ملتزم به اين مسئله نيست .
* مراد از پاسخ فوق چيست ؟
اينست كه :
1 - در فقه از عوارض افعال مكلفين مثل : وجوب ، حرمت ، صحت ، فساد و . . . بحث مىشود كه بر صوم و صلاة و بيع و خمر و . . . عارض مىشوند .