كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٣

تشريح المسائل

شيوع و اطراد نداشته باشد ، معلوم مىشود كه استعمال لفظ در آن‌ها مجازى است .

فى المثل : اطلاق لفظ ( اسد ) نسبت به رجل شجاع شايع و مطرد نمىباشد ، اگرچه رجل شجاع نيز مثل حيوان مفترس از افراد شجاع مىباشد .

اما همين لفظ ( اسد ) نسبت به حيوان مفترس داراى اطراد است .

پس : استعمال لفظ ( اسد ) در رجل شجاع استعمال مجازى است .

* چه اقوالى در رابطهء با علامت بودن اطراد و عدم اطراد وجود دارد ؟

چهار قول در رابطهء با اين مسئله وجود دارد :

1 - مشهور بر اين باورند كه اطراد علامت حقيقت و عدم اطراد علامت مجازيت است .

2 - برخى نيز بر اين اعتقادند كه اطراد علامت حقيقت است لكن عدم اطراد علامت مجازيت نيست .

3 - برخى هم معتقدند كه عدم اطراد علامت مجاز است لكن اطراد علامت حقيقت نيست .

4 - مرحوم آخوند و متأخرين معتقدند كه : نه اطراد علامت حقيقت است و نه عدم اطراد علامت مجاز است .

* مقدمة بفرماييد لازم بر چند قسم است ؟

تارة لازم مساوى با ملزوم است ، مثل :

1 - امكان كه لازم مساوى و لا ينفكّ تمام ممكنات است .

2 - تحيّز كه لازم مساوى همهء ماديات است .

3 - تعقّل كه لازم مساوى همه مجرّدات تامه است .

تارة لازم اعم از ملزوم است . مثل : حرارت نسبت به آتش .

* در كدام‌يك از دو قسم مذكور از اثبات لازم ملزوم بدست مىآيد ؟

در قسم اول از اثبات لازم به ملزوم مىرسيم فى المثل : وقتى گفته مىشود : ان كان هذا انسانا كان ضاحكا ، در جواب گفته مىشود : لكنّه انسان فهو ضاحك .

اما : در قسم دوم از اثبات لازم ملزوم بدست نمىآيد .

* چرا ؟

چون‌كه از اثبات اعم ، اثبات اخص لازم نمىآيد ، فى المثل نمىتوان گفت : ان كان هذا حيوانا كان انسانا ، لكنّه حيوان فهو انسان .

* چرا ؟