كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥١

تشريح المسائل

معناست ، و لكن آن علم به وضعى كه صحت حمل وابسته به آن است يك علم اجمالى ارتكازى است ، يعنى :

1 - در حقيقت علم اجمالى ارتكازى سبب تشكيل قضيه و آزمايش و صحت حمل است .

2 - صحت حمل سبب علم تفصيلى به وضع است .

پس : دورى در كار نيست .

* پاسخ ايشان نسبت به غير اهل لسان چگونه است ؟

اينست كه : صحت حمل نسبت به غير اهل لسان معنا ندارد ، چرا كه او اهل لسان نيست و به معناى كلمه الفتى ندارد ، چرا كه علم اجمالى ارتكازى در ميان نيست .

* پس ملاك صحت حمل نسبت به غير اهل لسان چيست ؟

صحت حمل نزد اهل لسان براى چنين كسى ملاك است .

يعنى : وقتى چنين كسى ديد كه فى المثل عرب‌ها كلمهء ليل را در معناى شب به كار مىبرند و عند الاطلاق به آن معنا منتقل مىشوند ، يقين حاصل مىكند كه ليل در لغت عرب به معناى شب است .

حال :

علم به وضع چنين كسى متوقف به صحت حمل نزد اهل لسان است .

اما صحت حمل عند العرب متوقف به علم به وضع او نيست بلكه منوط به علم اجمالى ارتكازى خود آن‌هاست .

پس : در اينجا نيز دورى در كار نيست .

* حاصل و نتيجهء مطلب تا به اينجا چيست ؟

به نظر مرحوم آخوند اينست كه : هريك از تبادر و صحت حمل به حمل اولى ذاتى علامت حقيقت هستند .

* حاصل مطلب از « ثمّ انّه قد ذكر الّا طراد و عدمه علامة . . . الخ » چيست ؟

اشارهء حضرت آخوند ( ره ) است به دو نكته :

1 - اينكه برخى از اهل فن اطراد و عدم اطراد را نيز از علائم حقيقت و مجاز دانسته‌اند .

2 - اينكه به توجيه مراد و مقصود اهل فن در اين مسئله پرداخته است .

* قبل از ورود در اصل بحث بفرماييد مقصود از اطراد چيست ؟

اينست كه وقتى لفظ به اعتبار معنايش بر موضوعى اطلاق مىشود ، اطلاقش بر ساير افراد و