كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٨

تشريح المسائل

با همهء احوال : در اينجا نيز در همهء موارد براى ما علم تفصيلى پيدا نمىشود .

* مقدمة بفرماييد مجاز بر چند نوع است ؟

بر سه نوع : مجاز در كلمه ، مجاز در حذف ، مجاز در استعاره .

* مجاز در كلمه چيست ؟

اينست كه : لفظى را در معناى لفظ ديگر استعمال كنيم ، مثل : لفظ ( اسد ) در معناى ( رجل شجاع )

* مجاز در حذف چيست ؟

اينست كه لفظى را از عبارت حذف كرده ، بقيهء عبارت را ذكر نموده و معناى مورد نظر را از عبارت مذكور اراده نماييم .

فى المثل :

وقتى مىگوييم : زيد عدل ، مراد اينست كه : او عادل است و لذا تقدير عبارت اينست كه زيد ذو عدل .

* مجاز در اسناد چيست ؟

اينست كه : لفظ در موضوع له و معناى حقيقى خودش استعمال مىشود لكن اسنادش در غير مورد است .

فى المثل : شما به عنوان يك معتقد به مبدأ مىگويى : انبت الربيع البقل

در اينجا :

اسناد انبت به ربيع مجاز در اسناد بوده و علاقهء آن نيز ، علاقهء سببيّت است ، يعنى : بهار سبب روييدن سبزى است و حال آنكه در حقيقت روياننده خداى تعالى است .

پس : اسناد مزبور ، مجاز است ، هرچند دو كلمهء ( انبت ) و ( الربيع ) در معناى حقيقى خود استعمال شده‌اند .

* مراد از « و ان لم نقل بانّ اطلاقه عليه من باب المجاز . . . الخ » چيست ؟

اينست كه : در مورد استعمال لفظ در غير موضوع له ، سلب لفظ با معناى مركوز در ذهن از معناى مستعمل فيه علامت اينست كه :

لفظ حقيقت در اين معنا نيست اعم از اينكه : نسبت به اين معنا :

1 - يا مجاز در كلمه باشد كه مشهور به آن قائل‌اند .

2 - و يا از باب حقيقت ادّعايى است كه از آن به مجاز سكاكى تعبير مىشود .

* مطلب مذكور را با ذكر مثال تبيين كنيد .