كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٥

تشريح المسائل

* ويژگى مورد اخير چيست ؟

اينست كه در تمام موارد عموم و خصوص من وجه ميان آن دو اتحاد مصداقى وجود دارد . كه خود داراى انحاء و انواعى است .

* انحاء مختلف اتحاد مصداقى را بررسى كنيد ؟

گاهى اتحاد صدورى است ، بدين معنا كه محمول از موضوع صادر شده است .

مثل : محمد قائل و يا على ضارب .

گاهى نيز اتحاد حلولى است بدين معنا كه محمول حال در موضوع است و عرضى از عوارض آن . مثل : اين جسم سفيد است .

گاهى هم اتحاد قيامى است بدين معنا كه محمول قائم به موضوع است . مثل : زيد قائم .

گاهى نيز اتحاد انتزاعى است ، مثل : السماء فوق .

گاهى هم اتحاد اعتبارى است ، مثل : هذا ملك و يا هذه زوجة .

* حمل محمول بر موضوع در موارد فوق اولى است يا شايع ؟

شايع صناعى است .

* با توجه به مقدماتى كه گذشت مراد از « انّ عدم صحّة السلب عنه . . . الخ » چيست ؟

اينست كه : براى تشخيص مجاز و حقيقت از راه حمل و صحت سلب حمل :

1 - اگر معنايى را موضوع قرار داده و توانستيم لفظ مورد آزمايش را به حمل اولى و يا شايع برآن حمل كنيم ، معلوم مىشود كه معناى مورد نظر معناى حقيقى آن لفظ است . همان‌طور كه در مثال : حيوان المفترس اسد چنين است .

2 - و اگر حمل صحيح نبود بلكه سلبش صحت داشت مىفهميم كه لفظ به صورت مجاز در آن معنا استعمال شده است ، همان‌طور كه در مثال : رجل شجاع ليس باسد ، چنين است .

در نتيجه : اگر در جايى لفظ اسد اطلاق شده و رجل شجاع از آن اراده شده باشد ، استعمالى مجازى است .

به عبارة ديگر :

در مواردى كه شك داريم آيا براى معنايى وضع شده است يا نه ؟ آن معناى مشكوك فيه و مرتكز در ذهن را به همان نحو اجمالى و ارتكازى را موضوع قرار داده و آن لفظ مشكوك الوضع را محمول قرار مىدهيم و در سه مرحله آزمايش مىكنيم ، كه نتيجهء هريك با ديگرى فرق دارد .

* « آزمايش اول به حمل اولى ذاتى » ، و مثل : الحيوان المفترس اسد .