كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٧

تشريح المسائل

شود ، همان مايع سيال در ذهن عرب‌ها تبادر مىكند .

و لذا : از اينجا مىفهمد كه در زبان عرب ، كلمهء ( ماء ) براى مايع سيّال بارد بالطبع وضع شده است . و لذا باز هم دورى پيش نمىآيد ، زيرا :

1 - علم به وضع فارسىزبان وابسته و متوقف است بر تبادر معنا عند العرب .

2 - تبادر معنا عند العرب متوقف و مربوط است بر علم اجمالى ارتكازى خود آن‌ها .

پس : دورى وجود ندارد .

* تبادر معنا از لفظ بر چند گونه است ؟

بر دو گونه است : 1 - تبادر وضعى ( يا حاقى ) ، 2 - تبادر مع القرينه .

گاهى تبادر معنا به ذهن كاملا مستند و منتسب به خود لفظ است و بدون كمك از هر قرينه‌اى از خود لفظ به ذهن متبادر مىشود .

مثل : حيوان مستوى القامهء ذى شعور كه از لفظ انسان به ذهن تبادر مىكند و مثل : حيوان مفترس كه از لفظ اسد ، فهميده مىشود .

* چرا تبادر مذكور را وضعى و يا حاقى مىنامند ؟

زيرا منسوب به وضع و حاق لفظ است .

گاهى نيز تبادر معنى به ذهن متكى به قرينه است ، يعنى تبادر و انتقال معنى به ذهن به كمك قرائنى كه در ميان است صورت مىپذيرد ، نه از ذات لفظ .

* قرينه خود بر چند قسم است ؟

بر دو قسم است : 1 - قرينهء خاصّه ، 2 - قرينهء عامّه .

* به چه قرينه‌اى خاصّه گفته مىشود ؟

به قرينه‌اى كه مخصوص به موردى خاص است و قانونيت ندارد فى المثل در مورد خاصى مولا بگويد :

افعل كذا و به دنبال آن بگويد : لا عقاب فى تركها ، كه تعبير مذكور قرينه است بر ارادهء استحباب از آن امر خاص . يا فى المثل : در موردى شما بگوييد :

رأيت اسدا ينطق على المنبر ، كه اين تعبير ينطق قرينه است بر ارادهء رجل شجاع از لفظ اسد .

* قرينهء عامّه چگونه قرينه‌اى است ؟

قرينه‌اى است كه به خاطر كليتش قانونيت دارد مثل :

1 - من اعتدى عليكم فاعتدوا عليه ، كه جواز مقابلهء به مثل است .