كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٥

تشريح المسائل

1 - از راه تبادر ، معناى حقيقى را بازشناسيد و علم به وضع پيدا كنيد .

2 - علم به وضع نيز مترتب بر تبادر مىشود .

پس : توقف دو شىء بر يكديگر لازم آيد و اين دور است .

حال :

دور محال است و باطل .

مستلزم محال ، محال است .

پس : تبادر هم محال و باطل است .

* حاصل مطلب در « الموقوف عليه ، غير الموقوف عليه . . . » چيست ؟

پاسخ جناب آخوند است به اشكال مذكور مبنى بر اينكه :

دور اينست كه :

1 - موقوف و موقوف عليه متحد باشند كه در نتيجهء تقدم شىء بر نفس لازم آيد .

2 - تقدّم شىء بر نفس محال است .

و لذا : دور محال است .

لكن :

اگر در جايى و به حسب واقع ، موقوف غير از موقوف عليه باشد ، دور نمىباشد ، هرچند به حسب صورت دور باشد و ما نحن فيه از اين قبيل است .

* چرا ؟

زيرا : اگرچه صورتا همين است كه تبادر موقوف بر علم به وضع و علم به وضع و معناى حقيقى موقوف بر تبادر است ، لكن به حسب واقع ، علم به وضع در دو طرف اين دور باهم فرق دارند .

يعنى : وقتى گفته مىشود كه تبادر موقوف بر علم به وضع است از آن معنايى غير از علم به وضعى كه موقوف بر تبادر است اراده مىشود .

پس : صرفا اتحاد در اسم موجب اين شبهه شده است كه علامت بودن تبادر مستلزم دور است .

* با توجه به عبارت معناى مورد نظر علم اجمالى و علم تفصيلى در اينجا چيست ؟

1 - علم اجمالى ارتكازى ( و يا علم بسيط ) اينست كه :

معنا در ذهن شما مرتكز و ريشه‌دار است و لكن شما توجهى به آن نداريد و به عبارت ديگر :