كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٣

تشريح المسائل

علاوه بر اينكه بايد لفظ براى معناى مورد نظر وضع شده باشد ، سامع نيز :

1 - عاقل و ذى شعور باشد . 2 - ملتفت باشد و نه غافل . 3 - علم به وضع داشته باشد .

* دلالت تصديقيّه چيست ؟

دلالت لفظ است بر اينكه متكلم از لفظ معنا را اراده كرده است .

به عبارت ديگر :

علاوه بر خطور معانى مفردات كلام در ذهن ، مخاطب و يا شنوندهء يك تصديق هم باشد .

يعنى : شنونده تصديق نمايد كه مراد و مقصود متكلم ، فلان امر است .

دلالت تصديقيه ، علاوه بر شرائط مذكور در دلالت تصوريّه ، داراى شرايط ذيل است :

1 - سامع بايد احراز كند كه متكلم در مقام بيان و تفهيم مقصودى است .

2 - سامع بايد احراز كند كه متكلم شوخى نداشته و جدّى است .

3 - سامع بايد احراز كند كه متكلم ، توجه و شعور به محتواى كلامش دارد .

4 - در كلام متكلم قرينه‌اى بر خلاف ظاهر كلام اقامه نشده باشد و الّا معناى مجازى مورد نظر مىباشد . مثل : جئنى باسد رامٍ .

* با توجه به مقدمات مذكور منظور شيخ الرئيس و شيخ طوسى از رأى مزبور چه بوده است ؟

اين بوده است كه دلالت تصديقيّه تابع اراده و متفرّع برآن است :

1 - تبعيّتى كه مقام اثبات از مقام ثبوت دارد .

2 - فرعيّتى كه مقام كشف از مقام واقع مكشوف دارد ، چرا كه تا ثبوت و مكشوفى نباشد ، اثبات و كشف و دلالتى نيز وجود ندارد .

پس :

دلالت تصوريّه كه مجرد خطور معناست و تابع قصد نيست مراد آن دو محقق نمىباشد .

* حاصل اشكال مستشكل در اينجا به جناب آخوند چيست ؟

مىگويد شما گفتيد هميشه و در هرجايى دلالت تصديقى تابع و فرع اراده است و حال آنكه موارد نقضى وجود دارد كه مىتوان ثابت كرد كه دلالت تصديقى تابع اراده نيست .

* اولين مورد نقض كه مستشكل پيدا كرده و بدان تمسّك جسته چيست ؟

آنجايى است كه متكلم در كلامش خطا مىكند .

فى المثل : مىخواهد بگويد : جاء محمد ، مىگويد : جاء سعيد .

در اينجا مراد او واقعا جاء محمد است ، لكن به اشتباه مىگويد جاء سعيد .