علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٩٢

( 6 ) ( باب تفعّل )

مانند كسى است كه نميآفريند پس آيا يادآور نميشويد - نحل - 16 - 17 " اصلش تتذكّرون بوده ، صيغه جمع مذكر حاضر است .

( قاعدة )

هرگاه سه حرف يكسان در آخر فعلى از باب تفعّل جمع شود جائز است حرف آخر را براى تخفيف بدل به الف كنند ، مانند :

" تظنّن " جائز است " تظنّى " گفته شود ، مصدرش " تظنّن " گمان بردن است .

" تسرّر " جائز است " تسرّى " گفته شود ، مصدرش " تسرّر " سرّيّة گرفتن است ، " سرّيّة " كنيز است .

( قاعدة )

هرگاه فاء الفعل در باب " تفعّل " " تاء يا ثاء يا جيم يا دال يا ذال يا زاء يا سين يا شين يا صاد يا ضاد يا طاء يا ظاء باشد ، جائز است " تاء " تفعّل در فاء الفعل ادغام شود ، و چون در ادغام حرف اول ساكن مىشود و ابتداء بساكن بسيار دشوار است همزه مكسورى در اول صيغه‌هاى ماضى و امر حاضر ميآورند ، مانند .

" تتبّع ، يتتبّع ، تتبّع ، تتبّعا : پىجوئىكردن " به اين قاعدة " اتّبّع ، يتّبّع ، اتّبّع ، اتّبّعا " مىشود .

" تثبّت ، يتثبّت ، تثبّت ، تثبّتا : درنگ‌كردن و شتاب نكردن در كار " به اين قاعده " اثّبّت ، يثّبّت ، اثّبّت ، اثّبّتا ، مىشود .

" تجنّب ، تجنّبا : دورى گزيدن " " اجّنّب " مىشود .

" تدبّر ، تدبّرا : فهميدن " " ادّبّر " مىشود ، در قرآن است :