علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٤٤

( 6 ) ( باب فعل يفعل )

بابها و مصادر آنها و معانى آنها قاعده كلى ندارد جز همان چند قاعده كه گفته شد ، بلكه بايستى وزن و معنى و مصدر هرفعلى را از كتب لغت استخراج نمود .

و علماء صرف و لغت شش مثال از مثالهاى معروف را انتخاب كرده‌اند ، و اين شش باب را به آن مثالها ناميده و معرفى ميكنند ، و حرفى از حروف اصول آن مثالها را به عنوان علامت آن باب در كتابهاى لغت گذارده‌اند ، و آن شش مثال اين است :

1 - ضرب يضرب ، و علامتش " ض " است ، هرفعلى كه از باب " فعل يفعل " باشد ، ميگويند از باب " ضرب يضرب " است .

2 - نصر ينصر ، و علامتش " ن " است ، هرفعلى كه از باب " فعل يفعل " باشد ، ميگويند از باب " نصر ينصر " است .

3 - منع يمنع ، و علامتش " ع " است ، هرفعلى كه از باب " فعل يفعل " باشد ، ميگويند از باب " منع يمنع " است .

4 - علم يعلم ، و علامتش " ل " است ، هرفعلى كه از باب " فعل يفعل " باشد ، ميگويند از باب " علم يعلم " است .

5 - كرم يكرم ، و علامتش " ر " است ، هرفعلى كه از باب " فعل يفعل " باشد ميگويند : از باب " كرم يكرم " است .

6 - حسب يحسب ، و علامتش " س " است ، هرفعلى كه از باب " فعل يفعل " باشد ، ميگويند از باب " حسب يحسب " است .

ولى هريك از ابواب ثلاثى مزيد و رباعى مجرد و رباعى مزيد را بنام مصدرش مينامند ، چنانچه اكنون مذكور مىشود .