علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٤٣٠

( جمع مكسّر )

35 - " فعائل " جمع است براى اسم مؤنث چهار حرفى كه در مرتبه سومش مدّ باشد ، مانند " صحيفة : كتاب ، كتيبة : لشگر ، سفينة :

كشتى ، سحابة : ابر ، شمال : بادى كه از جانب قطب فوقانى ميوزد ، شمال : طرف چپ ، عقاب : مرغى است درنده ، رسالة : پيغام ، ذؤابة :

دسته مو كه از سر آويزان است ، عقيصة : دسته مو كه بر سر پيچان‌شده ، حمولة : حيوان باركش ، خليفة : جانشين ، حلوبة : حيوان شيرده ، ركوبة : حيوان‌سوارى ، نطيحة : حيوانى كه در اثر شاخ زدن حيوان ديگر مرده ، ذبيحة : حيوان سربريده ، غريسة : نهال درخت ، اكيلة :

حيوانى كه درنده آن را كشته و خورده يا بعضى از آن را ، رميّة : شكارى كه با تير افتاده است ، عجوز : پيرزن ، عروس : نو شوى كرده " در اينها گوئى : " صحائف ، كتائب ، سفائن ، سحائب ، شمائل ، عقائب ، رسائل ، ذوائب ، عقائص ، حمائل ، خلائف ، حلائب ، ركائب ، نطائح ، ذبائح ، غرائس ، اكائل ، رمائى ، عجائز ، عرائس .

و نيز جمع است براى وصفى كه بر وزن " فعيلة " و بمعنى فاعلة باشد ، مانند " كريمة ، ظريفة ، لطيفة ، بديعة ، شريفة " ميگوئى :

" كرائم ، ظرائف ، لطائف ، بدائع ، شرائف " .

36 - " فعالى " جمع است براى اسمائى و اوصافى ، مانند " فتوى و فتيا : در حكم نظر دادن ، ذفرى : استخوان پشت گوش ، صحراء :

بيابان ، عذراء : دوشيزه ، حبلى : آبستن ، هديّة : ارمغان ، جداية :

آهو كه شش‌ماهه شده ، هراوة : چوب دست كلفت ، يتيم : بچه پدر مرده . ايّم : مرد بىزن و زن بىمرد طاهر : پاك ، رزيّة : مصيبت ، سجيّة :