علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٤٢٩

( جمع مكسّر )

شواعر ، خواطئ ، خواطى ، حوائض ، طوالق ، حوامل " .

و نيز جمع است براى فاعل غير عاقل ، مانند " صاهل : اسب بانگ‌كننده ، ناهق : خر بانگ‌كننده ، ناعق : كلاغ بانگ‌كننده ، شاهق :

بلند از كوه و عمارت و مانند آن ، ثابت : پابرجا ، ساكن : بىجنبش ، جارية و جارى : روان ، خامد و خامدة : خاموش " ميگوئى : " صواهل ، نواهق ، نواعق ، شواهق ، ثوابت ، سواكن ، جوارى ، خوامد " .

و براى فاعل عاقل مذكر به ندرت آمده ، و قياسى نيست ، مانند " فررس در جمع فارس : اسب‌سوار " .

32 - " فواعيل " جمع است براى اسمى كه حرف دومش الف يا واو ، و حرف چهارمش مدّ ، و پنج حرفى يا بيشتر باشد ، مانند " ساطور ، خاتام ، طاحونة : آسياب ، بالوعة : چاه فاضل آب ، صابون ، طاووس ، طومار : نامه و كتاب " ميگوئى : " سواطير ، خواتيم ، طواحين ، بواليع ، صوابين ، طواويس ، طوامير "

33 - " فياعل " جمع است براى اسم يا وصف چهار حرفى كه حرف دومش ياء زائدة باشد ، مانند " صيرف : صرّاف ، هيزعة : هراس ، صيقل : تيزكننده شمشير و غير آن ، حيدر و حيدرة : شير بيشه ، بيطر :

پزشك ستوران " ميگوئى : " صيارف ، هيازع ، صياقل ، حيادر ، بياطر " .

34 - " فياعيل جمع است براى همان‌گونه اسم باضافه حرف مدّ در مرتبه چهارم ، مانند " حيدار : سنگ‌ريزه سخت ، بيطار :

پزشك ستوران ، ديجور : تاريكى ، صيخود : سنگ بزرگ سخت ، صيداح :

آوازه خوان " ميگوئى : حيادير ، بياطير ، دياجير ، صياخيد ، صياديح " .