علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٣٥٢

( مصدر )

و " ادّبته تاديبات " و " اكتسبت اكتسابات " .

و اگر تعيين دفعات را خواهند با اسم عدد ميآورند ، مانند " ضربته ثلث ضربات " و " داويت خمس مداويات " .

و اگر بجاى مصدر لفظ مرّة يا دفعه آورند همان معنى مفهوم مىشود ، مانند " ضربته مرّة " و " رايته دفعة " و ابكانى زيد مرّتين " و " طلّقت دفعتين " و " سافرت ثلاث دفعات " و " حججت خمس مرّات "

و گاهى در ثلاثى مجرد اين وزن را نميآورند ، بلكه مصدر اصلى را با تاء ميآورند ، مانند " اتيت اتيانة : يك‌بار آمدم " و " لقيته لقاءة : يك‌بار ديدارش كردم " ولى قياس و قاعدة " اتية و لقية " است .

و اين قسم مصدر بدون فعلش نيز استعمال مىشود ، مانند " وَ لَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ مِنْ عَذابِ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ يا وَيْلَنا إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ : و اگر يك وزشى از عذاب پروردگارت آنان را رسد هرآينه ميگويند اى واى بر ما همانا ما ستمكاران بوديم - الانبياء - 21 - 46 " ، و اين قسم مصدر را در اصطلاح نحو " مفعول مطلق عددىّ " گويند .

7 - " مصدر نوعىّ " و آن را مصدر الهيئة نيز ميگويند ، و با آن بيان مىشود كه فعل چه نوعى است و بر چه صفت و هيئتى است ، و وزنش در ثلاثى مجرد " فعلة " و استعمالش چندگونه است :

يا بدون چيزى است و آن نوع مبهم را ميفهماند ، مانند " جلست جلسة : نشستم يك نوع نشستنى " و " ضربت ابنى ضربة : زدم پسرم را يك نوع زدنى " .

يا به چيزى اضافة مىشود ، مانند " فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ