علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٣٥١

( مصدر )

مانند : " فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ واحِدَةٌ وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبالُ فَدُكَّتا دَكَّةً واحِدَةً فَيَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ الْواقِعَةُ : پس چون دميده شد در صور يك دميدن و بركنده شد زمين و كوهها پس درهم كوبيده و هموار شد به يك كوبيدن پس واقع مىشود آنچه واقع شدنى است الحاقّة - 69 - 14 و مصدر اصلى اين دو فعل نفخ و دكّ است .

و گاهى اين مصدر با وصف آورده مىشود ، مانند " فَعَصَوْا رَسُولَ رَبِّهِمْ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رابِيَةً : پس مخالفت كردند فرستاده پروردگارشان را پس خدا گرفت آنان را گرفتن سختى - الحاقّة - 69 - 10 " .

و در غير ثلاثى مجرد براى دلالت بر مرّة تاء به مصدر ملحق ميكنند ، مانند " اكرمت زيدا اكرامة : يك‌بار اكرام كردم زيد را " و " استغفرت استغفارة : يك‌بار استغفار كردم " و " تدحرجت تدحرجة :

يك‌بار غلطيدم " .

و اگر مصدر غير ثلاثى مجرد تاء داشته باشد وصف واحدة ميآورند ، مانند " اقمت اقامة واحدة : يك‌بار به پا داشتم " و " زكّيت تزكية واحدة :

يك‌بار زكات دادم " و " دحرجت دحرجة واحدة : يك‌بار غلطانيدم " .

و اگر بخواهند بيان كنند كه دوبار فعل واقع است هرگونه باشد تثنية بناء ميكنند ، مانند " ضربته ضربتين : دوبار زدم او را " و " رايته رايتين : دو بار ديدم او را " و " دعوته دعوتين " و " اقمت اقامتين " و " اكرمت اكرامتين " و " دحرجت دحرجتين " .

و اگر بخواهند بيان كنند چند دفعة فعل واقع است مصدر را با الف و تاء جمع مىبندند ، مانند " رحمته رحمات " و " ضربته ضربات "