علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٣٣٨

( تقسيم پنجم ) [ اسم يا معرفة است يا نكرة ]

آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِيمِ ، و تفصيل اينها در نحو مذكور است .

5 - " اسم محلّى به ال " و " ال " چند قسم است .

" ال جنس " مانند " الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ : * سپاس خدا راست كه پروردگار جهانهاست " ، " ال " در كلمه " الحمد " براى جنس است ، يعنى " حمد " اسم جنس است ، و دلالت مىكند بر جنس و ماهيّت ، لكن تنوين در آخر كلمه ممكن است آن را بر فرد تطبيق بدهد ، " ال " تنوين را زائل مىكند ، و دلالت كلمة را بر جنس صريح و خالص مينمايد ، و مانند " إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ : همانا انسان در زيان است " .

" ال عهد " و آن در صورت تعيين فرد يا افراد آورده مىشود ، و آن سه قسم است .

" عهد ذكرىّ " يعنى براى تعيين فردى است كه قبلا مذكور شده ، مانند " أَرْسَلْنا إِلى فِرْعَوْنَ رَسُولًا فَعَصى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ : فرستاديم سوى فرعون رسولى پس فرعون عصيان كرد آن رسول را - المزّمّل - 73 - 16 " و اين " ال " با مدخولش در حكم ضمير غائب است .

" عهد حضورىّ " بر سر اسمى آورده مىشود كه نزد متكلّم حاضر باشد ، مانند " الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ : امروز كامل كرديم براى شما دينتان را - المائدة - 5 - 3 " " اليوم " كه روز غدير است نزد متكلّم ، هنگام كلام حاضر است .

" عهد ذهنىّ " بر سر اسمى آورده مىشود كه در ذهن متكلّم و مخاطب معلوم است ، مانند " إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ : همانا