علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٣٠٠

( تقسيم دهم ) [ فعل يا جامد است يا متصرّف ]

12 - " تعال " صيغه امر از باب تفاعل ، بمعنى : بيا ، شش صيغه امر حاضر دارد : " تعال ، تعاليا ، تعالوا ، تعالى ، تعاليا ، تعالين " و به اين معنى ماضى و مضارع استعمال نشده ، در قرآن است :

" قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ : بگو اى اهل كتاب بيائيد سوى كلمه‌اى كه ميان ما و ميان شما يكسان است كه نپرستيم جز خدا را - آل عمران - 3 - آيه 64 "

13 - " هات " فعل امر است از باب مفاعلة ، بمعنى : بياور ، شش صيغه امر حاضر دارد : " هات ، هاتيا ، هاتوا ، هاتى ، هاتيا ، هاتين " در قرآن است : " قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ : بگو بياوريد برهانتان را اگر راستگو ميباشيد : سورة البقرة - 2 - آيه 111 " و از غير اين باب به اين معنى نيامده .

14 - " سقط فى يده " اين جملة درباره كسى گفته مىشود كه خطاكاريش ظاهر شود و پشيمان گردد ، و ترجمه لفظى آن " افتاد در دستش " مىباشد ، در قرآن است : " وَ لَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ وَ رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا قالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنا رَبُّنا وَ يَغْفِرْ لَنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ : و چون يهوديان از گوساله‌پرستى پشيمان شدند و ديدند كه گمراه شده‌اند گفتند اگر پروردگارمان ما را رحمت نكند و نيامرزد از زيان كاران ميباشيم - الاعراف - 7 - آيه 149 " ، و اين لفظ به اين معنى جز اين صيغه استعمال نشده ، و افراد و تثنية و جمع و تذكير و تانيث آن باعتبار ضميرى است كه در آخر جمله است ، و صاحب قاموس گفته :

" اسقط " نيز آمده است ، و شايد مناسبتش با معنى اصلى آن باشد