علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٢٧٤

( تقسيم هشتم ) [ فعل يا معلوم است يا مجهول ]

و تفعلل " حرف دوم ماضى نيز مضموم مىشود .

4 - ابوابى كه پس از حرف مضموم شده الف است ، يعنى باب " مفاعلة و تفاعل " آن الف قلب به واو ميگردد .

5 - حرف ماقبل آخر را هرچه باشد مكسور مينمايند .

6 - فاء الفعل در معتل العين ثلاثى مجرّد مكسور مىشود ، مگر در نه صيغه واوى غير مكسور العين ، و بمناسبت كسره فاء الفعل عين الفعل قلب به ياء مىشود اگر نباشد .

7 - در معتل اللام از هربابى باشد حرف آخر بمناسبت كسره ماقبل قلب به ياء ميگردد اگر نباشد ، اين تغييرات ماضى ، امّا تغييرات در مضارع عبارت است از :

1 - حرف مضارع در هربابى باشد مضموم ميگردد اگر نباشد .

2 - ماقبل حرف آخر در هربابى مفتوح مىشود اگر نباشد .

3 - حرف آخر قلب به ياء ميگردد اگر نباشد ، سپس در پنج صيغه كه ضمير ظاهر ندارد قلب به الف مىشود ، و حذف حرف علّة در معتل العين و معتل اللام مانند معلوم است ، لكن فاء الفعل محذوف در معتل الفاء برميگردد .

" اما صيغه امر مجهول " در هرچهارده صيغه لام مكسور مياورند ، و حرف مضارع در شش صيغه حاضر نيز بجاى خود است ، و حذف در آخر صيغه‌هاى امر و نهى و جحد مانند معلوم است ، چنانچه همه اينها در مثالها مشاهدة خواهد شد .

در ماضى ثلاثى مجرد صحيح ميگوئى : " ضرب ، ضربا ، ضربوا ،