علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٢٦٣

( تقسيم ششم ) [ فعل يا مثبت است يا منفىّ ]

( تقسيم ششم ) [ فعل يا مثبت است يا منفىّ ]

( تقسيم ششم ) [ فعل يا مثبت است يا منفىّ ]

فعل يا مثبت است يا منفىّ ، و تا حال مثالهاى بسيارى از فعل مثبت مذكور شد ، و فعل منفىّ همان فعل مثبت است به اضافه حرف نفى بر سر آن ، و حروف نفى شش است : " ما ، ان ، لا ، لم ، لمّا ، لن " سه حرف اول بر سر فعل ميآيد و عمل و تغييرى در فعل ندارد جز آنكه مثبت را منفىّ مينمايد ، مانند :

" لايضرب ، لايضربان ، لايضربون ، لاتضرب ، لاتضربان ، لايضربن ، لاتضرب ، لاتضربان ، لاتضربون ، لاتضربين ، لاتضربان ، لاتضربن ، لااضرب ، لانضرب " " لايضرب " يعنى نميزند يك مرد غائب ، و بر اين قياس صيغه‌هاى ديگر ، و شناختن و امتياز لاى نهى از لاى نفى تغيير فعل است كه آن آخر فعل را تغيير ميدهد و اين نميدهد ، و " ما و ان " براى نهى نيست و فقط براى نفى است ، و تغييرى در فعل نميآورد ، و ميتوانيد در اين امثلة بجاى لا ، ما يا ان بياوريد ، و همچنين فعل ماضى ، لكن " ما " در ماضى بيشتر استعمال مىشود ، و " لا " در مضارع ، و " ان " در هردو كمتر استعمال ميگردد ، در قرآن است :

" فَلا صَدَّقَ وَ لا صَلَّى وَ لكِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى : پس نه تصديق كرد و نه نماز خواند و لكن تكذيب كرد و روى گردانيد - سورة القيامة - 75 - آيه 31 و 32 " اين سخن فرشتگان مرگ است درباره كافر هنگام جان دادنش ، و مشهور است كه علماء عربيّت گفته‌اند : " لا " با فعل ماضى در صورتى استعمال مىشود كه مكرّر باشد مانند اين آية ، يا