علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٢٥٠

( معتلّ العين و اللّام )

بوده است ، و از باب انفعال مثالى نيافتم .

و از باب تفعّل : " توفّى ، يتوفّى ، توفّ ، توفّيا : برگرفتن "

و از باب تفاعل : " توارى ، يتوارى ، توار ، تواريا : نهان شدن "

و از باب استفعال : " استوفى ، يستوفى ، استوف ، استيفاء :

تمام گرفتن چيزى را " و از چهار باب ديگر ثلاثى مزيد مثالى نيافتم .

( معتلّ العين و اللّام )

( معتلّ العين و اللّام )

و آن در همه جا و همه چيز مانند ناقص صرف و اعلال ميگردد ، زيرا در عين الفعل هيچگونه اعلالى نميكنند ، چون اعلال دو حرف پهلوى هم در يك كلمه اخلال به آن كلمه است ، و اين قسم از لفيف چهار صورت تصوّر دارد ، ولى يك صورت كه عين الفعل ياء و لام الفعل واو باشد ندارد ، و نيز هرچه هست از دو باب بيش نيست :

1 - باب " علم ، يعلم " مانند : " قوى ، يقوى ، اقو ، قوّة :

نيرو داشتن " اين مثال عين الفعل و لام الفعل هردو واو است ، " قوى " در اصل " قوو " بوده ، لام الفعل بمناسبت كسره ماقبل قلب به ياء گرديد ، " يقوى " در اصل " يقوو " بوده ، لام الفعل قلب به ياء سپس قلب به الف گرديد .

" هوى ، يهوى ، اهو ، هوى : دوست داشتن " اين مثال عين الفعل واو و لام الفعل ياء است .

" حيى ، يحيى ، احى ، حياة : زنده بودن " اين مثال عين الفعل و لام الفعل هردو ياء است ، و صرف و اعلال اينها و مانند اينها عينا مانند " رضى ، يرضى ، ارض " مىباشد ، جز اينكه در قسم سوّم جائز