علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ٢٤٩

( معتلّ الفاء و اللّام )

آتش بيرون آمدن از سنگ و غيره " .

و مثال مهموز از اين قسم لفيف : " واى ، يأى ، ا ، وايا :

وعدةكردن " ، و آن ماده‌اى كه فاء الفعل و لام الفعل هردو ياء است :

" يدى ، ييدى ، ايد ، يديا : احسان نمودن " از " يد : دست " مشتقّ كرده‌اند ، زيرا غالبا احسان به دست انجام مىشود .

و بر اين قسم از لفيف در ثلاثى مزيد نيز اعلال مثال و ناقص هردو صورت ميگيرد ، چنانچه ميگوئى :

از باب افعال : اوحى ، يوحى ، اوح ، ايحاء : وحى نمودن " :

و از باب تفعيل : " وصّى ، يوصّى ، وصّ ، توصية : وصيّت‌كردن "

و از باب مفاعلة . وارى ، يوارى ، وار ، مواراة : پنهان‌كردن " .

و از باب افتعال " اتّقى ، يتّقى ، اتّق ، اتّقاء : خوددارىكردن و پرهيز نمودن " اصل آن " اوتقى ، يوتقى ، اوتق ، اوتقاء " بوده ، چنانچه در مباحث گذشته دانسته شد ، واو در تاء افتعال ادغام ، گرديد به اين صورت شد ، ثلاثى مجردش " وقى ، يقى ، ق ، وقاية " مذكور شد ، و " تقوى " كه صفت پرهيزكارى است در اصل " وقوى " بوده ، بر وزن فعول " واو را قلب به تاء ، و ياء را قلب به الف كردند " تقوى " شد ، و بر اين قول واو تقوى زائد است ، و بعضى گفته‌اند :

اصلش " وقيا " بوده ، بر وزن " فعلى " واو را قلب به تاء ، و ياء را قلب به واو نمودند " تقوى " شد ، و بر اين قول الف آخر زائد است ، و همچنان : " تقاة و تقى " بمعنى تقوى ، و " تقيّة " بمعنى پنهان داشتن روش خود از دشمن ، در اصل " وقاة و وقى و وقيّة "