علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ١٩٠

( مهموز العين )

" جار ، يجار ، اجار ، جأرا و جؤورا : فرياد و زارىكردن در دعاء " .

" فئد ، يفاد ، افاد ، فادا : رنجور دل شدن " و مهموز العين بيشتر از اين دو باب آمده است

" ناط ، ينئط ، انئط ، نئيطا : بانگ برآوردن "

" باق القوم الدّاهية ، يبوءق ، بوءوقا : بلاء و سختى به آنان رسيد " .

" ضوءل ، يضوءل ، اضوءل ، ضآلة : رنجور و لاغر شدن "

" بئس ، يبئس ، ابئس ، بوءسا و بئيسا : سخت نيازمند شدن " و مهموز العين از اين باب فقط از همين يك ماده است .

و صرف مهموز العين در تمامى ابواب مجرد و مزيد مانند سالم است جز در دو ماده :

1 - مادّه " سوءال : پرسيدن و خواستار شدن " ثلاثى مجردش " سال ، يسال ، اسال ، سؤالا ، و سالة و مسالة و تسآلا و سآلة " مىباشد ولى جائز است همزه قلب به الف ، و " سال ، يسال ، سل " گفته شود ، چنانچه قرّاء مدينة و شام " سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ : خواستارى عذاب واقع خواست - سورة المعارج - 70 - آيه 1 " خوانده‌اند ، و صيغه امر مفرد در بعضى آيات " سل " خوانده شده ، و بعضى گفته‌اند " اسل " با همزه وصل ديده شده ، مانند " اجروارف " كه اصل آنها " اجار و اراف " بوده ، لكن ابقاء همزه وصل در اينها خلاف قاعدة است ، زيرا با حركت فاء الفعل نيازى به همزه وصل نيست .