علوم العربية — الجزء ١، الصفحة ١٤

( تقسيم اوّل ) [ ثلاثىّ و رباعىّ ]

فعل مثلا هم ثلاثىّ باشد و هم رباعىّ ، يا هم صحيح باشد و هم معتلّ ، و نيز نميشود فعلى داخل يكى از اين ده تقسيم نباشد .

( تقسيم اوّل ) [ ثلاثىّ و رباعىّ ]

( تقسيم اوّل ) [ ثلاثىّ و رباعىّ ]

فعل يا ثلاثىّ " سه حرفى " است ، يا رباعىّ " چهار حرفى " است ، و هركدام يا مجرّد است يا مزيد فيه ، پس فعل بر چهار قسم است .

ثلاثى مجرّد ، ثلاثى مزيد فيه ، رباعى مجرّد ، رباعى مزيد فيه .

ثلاثى : فعلى است كه حروف اصلى آن سه حرف باشد ، رباعى :

فعلى است كه حروف اصلى آن چهار حرف باشد ، مجرّد : فعلى است كه حروف مزيد فيه با حروف اصلى نباشد ، گرچه حروف زياده ديگرى مانند حروف مضارع و امر باشد ، و مزيد فيه : فعلى است كه از آن حروف با حروف اصلى باشد ، و حروف مزيد فيه در جاى خود شناخته خواهد شد .

مثال :

فعل ثلاثى مجرّد مانند : ضرب ، يضرب ، اضرب .

فعل ثلاثى مزيد فيه مانند : ابصر ، يبصر ، ابصر .

فعل رباعى مجرّد مانند : دحرج ، يدحرج ، دحرج .

فعل رباعى مزيد فيه مانند : تدحرج ، يتدحرج ، تدحرج .

فعل در كلام عرب هرچه باشد از اين چهار قسم خارج نيست