مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٨٩

2 . موقعيت جغرافيايى مرو در متون اسلامى

بخش دوم :

مرو شاهجان شامل : سرخس ، نسا ، باورد ، مرورود ، طالقان ، خوارزم ، زم و آمل .

بخش سوم :

در غرب رودخانهء ( جيحون ) و در فاصلهء 8 فرسخى رودخانه شامل فارياب و جوزجان و طخارستان عليا ( يعنى الطالقان ) و ختل ( يعنى وخش ) و قواديان و خست و اندرابه ( كه راه كابل و ترمذ است ) و سپس به طرف مشرق : بلخ ، صغانيان ، باميان ، بغلان ، الج ، رستاق بنك و بدخشان ( يعنى راه تبت ) ، زم ، طخارستان سفلا ، خلم و سمنجان .

بخش چهارم :

ما وراء النهر : بخارا ، شاش ، طراز ، سغد ( كش و نسف ) ، روبستان ، اسروشنه ، سنام ( كه قلعه ابن مقنع است ) ، فرغانه ، شام ، سمرقند ، اباركت و ترك ( تركستان ) 37 .

اين شيوهء تقسيم‌بندى خراسان داراى سابقه‌اى قديم‌تر از دوران اسلامى است و به دوران ساسانيان برمىگردد . ابن خردادبه مىنويسد كه خراسان تحت حكومت بادوسبانى بوده كه اسبهبد منطقه محسوب مىشده و چهار مرزبان تحت نظارت وى بخش‌هاى چهارگانهء خراسان را نظارت مىكرده‌اند . يك بخش از خراسان تحت حكومت مرزبان مرو شاهجان و شهرهاى تابعهء آن بوده است ، مرزبان ديگر مامور بلخ و طخارستان بوده است و سومين مرزبان ، حاكم هرات بوسنج ، بادغيس و سجستان بوده و بالاخره چهارمين مرزبان حاكم ما وراء النهر بوده است 38 . ماركوارت در كتاب ايرانشهر خود تقسيم‌بندى ديگرى را به ابن خردادبه منسوب مىكند كه به شرح زير است :

1 ) . مرو شاهگان و شهرهاى تابعه .

2 ) . بلخ و طخارستان .

3 ) . هرات و پوشنگ .

4 ) . بادغيس و سجستان 39 .

در اين تقسيم‌بندى منسوب به ابن خردادبه از سوى ماركوارت ، نامى از ماوراء النهر برده نمىشود ، اما تقسيم‌بندى ابن خردادبه با آن‌چه ماركوارت به وى منسوب كرده است