مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩
2 . شواهد و مدارك باستان‌شناسى :
قديم بين اين محوطه‌ها و محوطه‌هاى باستانى ايران و از جمله مناطق دشت گرگان و دشت سيستان است .
گرگوار فرامكين باستان‌شناس روس ، دوره‌هاى درخشان فرهنگى تركمنستان را عبارت از دو دورهء اصلى مىداند كه عبارتند از دوره‌هاى سنگ و مفرغ كه دوره‌هاى آغاز كشاورزى و استقرار را شامل مىشود و دورهء پارتى تا آغاز عصر حاضر 46 . ناگفته نماند كه در زمان نوشتن كتاب فرامكين ، بسيارى از آثار امروزى يا كشف نشده بودند يا نتايج تحقيقات باستان‌شناسان منتشر نشده بود ؛ بنابراين ، وى پژوهشهاى خود را به اين دو دورهء اصلى محدود كرده است .
به‌طور بسيار كلى ، فرامكين تمدن‌هاى آسياى مركزى ( و در اين مورد تركمنستان ) را به سه گروه اصلى تقسيم كرده كه عبارتند از :
1 . دورهء اول ؛ يعنى زمانى برابر با اواخر هزارهء پنجم تا اواسط هزارهء سوم پيش از ميلاد .
آثار اين دوره به شرح زير است :
الف ) اواخر هزارهء پنجم - چهارم پيش از ميلاد . محوطه‌هاى اصلى باستانى اين دوره عبارتند از جيتون ، آنو
IA
، نمازگا دوره‌هاى
I
و
II
، مونجوقلى تپه ، قره‌تپه ، داشلى تپه و يالانگاج ، گيوكسيور . اين دوره‌اى است كه هم‌زمان با دورهء اول تا سوم سيلك در ايران است 47 .
ب ) از اواخر هزارهء چهارم تا اواسط هزارهء سوم پيش از ميلاد . محل‌هاى باستانى معروف اين دوره‌ها عبارتند از نمازگا دورهء سوم
III
و قره‌تپه و گيوكسيور . در نواحى شرقى تركمنستان و در 18 كيلومترى آن‌سوى رودخانهء تجن در واحهء گيوكسيور تعدادى تپهء باستانى به فاصله‌هاى 5 تا 8 كيلومتر از يكديگر پيداشده‌اند . اين‌ها تمدن‌هاى معرف دورهء مس و متعلق به هزارهء چهارم پيش از ميلاد بوده‌اند كه بيشتر با دوره‌هاى اول و دوم نمازگا ارتباط داشته‌اند . اين محوطه‌ها هنگامى كه رودخانهء تجن تغيير مسير داده است متروك شده‌اند .