كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٧٦
دليل دوّم مخالفان
ثانيا : جناب آقاى معرفت ادعاى ديگرى در معناى تواتر مىكنند و مىگويند : تواتر در نظر متأخرين با تواتر در نظر پيشينيان متفاوت است . از كجا چنين سخنى را مىگويند ؟ تواتر معنايى دارد كه مشترك ميان همه است .
تواتر ، حصول اطمينان به خبرى است كه فراوان نقل شده و پى در پى گفته شده ، به گونه‌اى كه انسان در نقل‌ها احتمال سازش افراد در دروغ گفتن ندهد .
اينكه قرآن با تواتر ثابت شده است ، محل بحث نيست . محل بحث در محتواى اين روايات است كه مىگويند قرآنى را گردآورى كردند كه روش آن‌ها با شهادت عدلين بود . و البته باز ما با واقعيت عمل زيد بن ثابت كارى نداريم ، ممكن است نسخه‌اى كه او در ميان دو جلد قرار داده همان مكتوباتى باشد كه با تواتر ثابت شده است ، اما اشكال بر سر اين روايات و محتواى آن است كه چنين چيزى را نمىگويد و آية اللّه خويى هم به مضمون اين روايات اشكال دارند . روشن نيست كه ايشان از كجاى كلام استنباط كرده‌اند كه زيد با تواتر ، آيات را گردآورى كرد ، و به چه دليل چنين توجيهى نسبت به ظاهر اين روايات انجام مىدهند .
دليل دوّم مخالفان
دليل دوّم مخالفان
مخالفان توقيفيت ترتيب سوره‌ها خبرى را از زيد بن ثابت نقل كرده‌اند كه پيامبر از دنيا رفت در حالى كه قرآن در مصحف واحدى جمع نشده بود ، بنابراين ترتيب قرآن پس از پيامبر انجام شده است : « قبض النبى و لم يكن القرآن جمع فى شيء » « 1 » پيامبر از دنيا رفت در حالى كه قرآن را گردآورى نكرد .
اولا : اين روايت بر چنين مطلبى صراحت ندارد كه در زمان حيات پيامبر ترتيب نيافته نباشد . و احتمال دارد معناى اين خبر چنين باشد كه پيامبر فوت كرد در حالى كه قرآن بين الدفتين قرار نگرفته بود ، و يا به تعبير
( 1 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 202 ، تحقيق محمد ابو الفضل ابراهيم .