فوائد الطفية ( فارسى ) — الصفحة ٠.٤٥
سخنى در باب تصحيح متون طبّى كهن
اين رهرو نوسفر بر آن است كه با توجّه به كاربردى شدن متون كهن طبّى در شرايط جديدى كه فراهم شده است ، شايسته و بلكه بايسته است كه در تصحيح و تنقيح اين متون ، ميان سخن‌شناسان ادب پارسى و تازى از يك سو ، و طبيبان سنّت‌مدار حكمت‌ورز از ديگر سو داد و ستدى برقرار شود .
اين بنده ، اكنون بر اين باور است كه براى كمك به خوانندگانى كه امروز مىخواهند اين متون را به عزم بيمارىشناسى و آگاهى از پيشگيرى و درمان به دست بگيرند ، نه پايبندىها و دغدغه‌هاى صرفا اديبانه در تصحيح اين‌گونه نوشتارها وافى به مقصود است ، و نه به بها يا بهانهء حفظ مضمون و محتواى تخصصّى متن مىتوان قواعد ادبى و پايه‌ها و سنجه‌هاى علمى تصحيح را يكسره فروگذاشت ، و نه شايسته است كه به پندار امروزى كردن متن يا براى پسند برخى پخته‌خواران سهل‌انگار ، برگردان‌ها و برابر نهادهاى تازه را شتابزده جايگزين اصطلاحات جاندار و زنده‌اى كرد كه هويّتى چند لايه دارند و قدمتشان چندين ده برابر همهء عمر واژگان جديد و سازندگان و كاربران آنها است . شوربختانه برخى متون كهن طبّى از چنين غفلت‌ها يا آسان‌گيرىها و نزديك‌بينىها آسيب بسيار ديده‌اند ، و دريغ كه همچنان نيز گاه و بيگاه كژىها و كاستىهايى در بازنويسى يادگاران طبيبان كهن مىبينيم كه به راستى مايهء شگفتى و صد البته دريغ ما نوآموزان است . . .
بگذريم ، چنان‌كه مىدانيم اين متون تا چندى پيش تنها در ديدهء اديبان و سخن‌شناسان مىنشست و از آنان دل مىربود . نمونه‌هاى تصحيح‌شدهء اين متون به خانه و مطبّ پزشكان راه نمىيافت ، بلكه در كتابخانهء ادب دوستان ، با كتاب‌هايى چون شاهنامهء فردوسى و چهار مقالهء عروضى و كليله و دمنهء ابن مقفّع و لغت فرس اسدى طوسى و ديگر گنجينه‌هاى ارجمند زبان و ادب پارسى همنشين مىشد و در پژوهش‌هاى ادبى يا تاريخى به كار مىآمد ؛ و اگر شمارى اندك از طبيبان آگاه و حقيقت‌جو نيز در اين نوشتارها مىنگريستند تا راهى به شناخت بيمارىها و درمانشان بجويند ، بينش و دانش آنان در طبّ سنتى و آگاهيشان از علوم وابسته به آن ، قوّهء اجتهادى به ايشان مىبخشيد كه به يارى آن از پس دشوارىهاى متن برمىآمدند و اندك خطاهاى احتمالى و سهوى مصحّح را نيز درمىيافتند ، بگذريم كه در آن روزگار يلان و پهلوانان ادبيّات پارسى و تازى پا به عرصهء تصحيح اين متون مىگذاشتند و در كار ايشان كمترين فتورى راه مىيافت .
همچنين در آن هنگام هنوز سخن از گسترش كشورى طبّ سنّتى ايران به مثابهء يك سامانهء بهداشت و درمان به ميان نيامده بود و اين آب در جوى روان نشده بود ؛ امّا امروز براى دانشجويان و درمانگران مكتب طبّ سنتى ايران ، اين كتب در جايگاه مراجع رسمى بيمارىشناسى و درمان قرار گرفته‌اند و