فوائد الطفية ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٦

ميرزا سيّد رضى سمنانى

لطيف قزوينى كتاب خويش را براى جويندگانى نوشته كه بدون مراجعه به طبيب بخواهند از احوال بدن خود يا به عبارتى علم طبّ اطلاع حاصل كنند و صحّت خود را برقرار نمايند :

بر دانشمندان اين علم لازم است كه به قدر ادراك شرحى درين باب نويسند كه به معاونت برهان و قياس ، كفايت كافّهء ناس نمايد . بنا بر آن حقير بىبضاعت و فقير بىاستطاعت ، لطيف قزوينى ، مختصرى مسمّى بر فوايد الطفيّه به رشتهء تحرير برآورده تا ناظران را از نظر بدان ، بدون مراجعه به طبيب اطّلاعى از احوال ابدان حاصل آيد . ( صفحهء 2 و 3 )

در ايران نوشتن چنين كتاب‌هايى سابقه داشته و بهترين نمونه‌هاى آن توسّط محمّد بن زكريّاى رازى ( ف 313 ق . ) تأليف شده است . وى كتاب كم‌حجم و پرمحتواى من لا يحضره الطّبيب ( كسى كه به پزشك دسترسى ندارد ) را نگاشت .

ابن ابى اصيبعه در عيون الانباء فى طبقات الاطبّاء گويد :

غرض رازى از نگاشتن كتاب من لا يحضره الطبيب آن است كه امراض را به طور روشن و گسترده بيان كند و در آن يكايك بيمارىها را ذكر كند تا درمان با داروهاى موجود امكان‌پذير گردد و به همين علّت به كتاب طبّ فقيران معروف شده است :

كتاب الى من لا يحضره طبيب و غرضه ايضاح الامراض و توسع فى القول و يذكر فيه علة علة و انّه يمكن ان يعالج بالادوية الموجودة و يعرف ايضا بكتاب طبّ الفقراء .

البته رازى كتابى ديگر به نام طبّ ملوكى دارد كه خاصهء شاهان است . اين امر قبل از رازى نيز سابقه داشته است . بنا بر نوشتهء ابن نديم در الفهرست ، فيلغريوس

( Philagrius )

هم كتابى در زمينهء مورد بحث تأليف كرده كه تحت عنوان كتاب من لا يحضره الطبيب است . همچنين وى كتاب من لا يحضره الطبيب ديگرى را به عيسى بن ماسويه پزشك بزرگ ايرانى قرن دوّم هجرى نسبت داده است . من لا يحضره الطبيب رازى توسط مرحوم دكتر ابو تراب نفيسى ترجمه شده و در سال 1363 شمسى در تهران به چاپ رسيده است .

ابو جعفر محمّد بن على : شيخ صدوق : ابن بابويه ( ف 381 ق . ) از بزرگ‌ترين فقيهان و محدّثين اماميّه كه خود اهل شهر رى بود و در همين شهر مزار اوست ، نام كتاب معروف خود من لا يحضره الفقيه را از نام كتاب رازى اقتباس كرده است .

محمّد بن زكريّاى رازى كتاب كوچك ديگرى به نام برء السّاعه ( معالجهء سريع ) دارد كه آن را مىتوان از همين نوع كتاب‌ها دانست .

ميرزا احمد پسر محمّد حسين شريف تنكابنى از حكيم‌باشيان بزرگ و از پزشكان پژوهشگر دوران فتحعلى شاه و محمّد شاه قاجار ، برء السّاعه رازى را ترجمه كرده است . اين رساله همراه با دو رسالهء تأليفى