فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٩
476 . نهى « 1 »
نهى به‌عنوان ديگر تعلق گرفته به‌گونه‌اى كه بين دو عنوان عموم و خصوص من وجه باشد . ولى موضوع بحث در دلالت نهى بر فساد متعلق ، اين است كه نهى تعلّق مىگيرد به بعض آنكه امر تعلّق گرفته ، به‌گونه‌اى كه بين دو متعلق عموم و خصوص مطلق باشد به مبحث « عموم و خصوص مطلق » رجوع شود . 2 . تفاوت در جهت : زيرا جهت در اجتماع امر و نهى ، در اتّحاد و عدم اتّحاد دو متعلق است ، اما جهت بحث در دلالت نهى بر فساد اين است كه آيا نهى مقتضى فساد است يا خير ؟
3 . مسئلهء اجتماع امر و نهى از مسائل علم اصول نبوده ، بلكه از مبادى مسئله تعارض و تزاحم است .
اما مسئلهء نهى از عبادات و معاملات از مسائل علم اصول است .
تذكر : 1 . عده‌اى كه نسبت بين دو عنوان در اجتماع امر و نهى را عام و خاص من وجه نمىدانند ، طبعا فرق دو مسئله از نظر موضوع نزد آنان منتفى است . 2 . بنا بر عقيدهء كسانى كه قائل به امتناع اجتماع امر و نهى بوده و جانب نهى را مقدم مىدارند ؛ طبعا مسئله اجتماع امر و نهى از افراد نهى از عبادت خواهد بود ، و صغراى آن كبرى است .
دوم : روش قرآن در بيان نهى گوناگون است ، 1 . صيغهء نهى « وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ » « 1 » ؛ 2 . امر دال بر ترك « ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ » « 2 » ؛ 3 . مادهء نهى « يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ » « 3 » ؛ 4 . مادهء تحريم « قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ » « 4 » ؛ 5 . نفى حليّت « لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً » « 5 » ؛ 6 . نفى فعل « فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ » « 6 » ؛ 7 . چيزى را بر صفت شرّ توصيف كردن « لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ » « 7 » ؛ 8 . چيزى سبب اثم و گناه شدن « فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ » « 8 » ؛ 9 . مقارنه با وعيد : « وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ . . . فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ » . * « 9 »
نهى در قانون نيز به صورت‌هاى گوناگون خودنمايى مىكند . مادهء 1233 قانون مدنى مىگويد :
زن نمىتواند بدون رضايت شوهر خود سمت قيوميت را قبول كند . در مادهء 1045 قانون مدنى آمده :
نكاح با اقارب نسبى ممنوع است . . .
الف . آيا نهى دلالت بر حرمت دارد ؟
هرگاه مولى از عملى نهى كرده و گفته : به منزل رضا نرو . آيا معناى اين جمله حرام و ممنوع بودن آن عمل است ؟ يا مضمون آن تنها مرجوح و نامطلوب بودن آن است ، و حرمت را بايد از دليل و قرينهء ديگر فهميد ؟ اكثر علماى اصول مىگويند نهى ظهور در حرمت دارد . « 10 »
ب . آيا نهى موجب فساد متعلّق است يا خير ؟
( 1 ) . سورهء مباركهء انعام ، آيهء 153 . ( 2 ) . سورهء مباركهء انعام ، آيهء 120 . ( 3 ) . سورهء مباركهء نحل ، آيهء 92 . ( 4 ) . سورهء مباركهء انعام ، آيهء 120 . ( 5 ) . سورهء مباركهء نحل ، آيهء 92 . ( 6 ) . سورهء مباركهء انعام ، آيهء 120 . ( 7 ) . سورهء مباركهء انعام ، آيهء 120 . ( 8 ) . سورهء مباركهء انعام ، آيهء 120 . ( 9 ) . سورهء مباركهء توبه ، آيهء 34 . ( 10 ) . الوافية فى اصول الفقه ، ص 89 ؛ مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 116 ؛ اصول الفقه ، ج 1 ، ص 102 .