فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ( فارسى ) — الصفحة ١٩٧
حجيّت سنّت
1 . قرآن در مقام تحدّى و اعجاز نازل گرديده ولى سنّت اين خصوصيت را ندارد . « 1 »
2 . قرآن قطعى الصّدور و سنّت ظنّى الصّدور است ، يعنى ترديدى نيست كه تمام آيات از طرف خداوند متعال است . در حالى كه صدور تك‌تك احاديث از معصوم قطعى نيست .
3 . در قرآن نوعا كليّات احكام و قوانين بيان شده است . ولى در سنّت جزئيات و فروع احكام نيز بيان گرديده است ، و به بيان ديگر خداوند در قرآن كليّات را بيان فرموده و توضيح و تبيين آنها را به‌عهدهء نبى اكرم محوّل فرموده است : ( سورهء مباركهء نحل ، آيهء 44 ) .
حجيّت سنّت
حجيّت سنّت
پس از قرآن مهم‌ترين مأخذ فقه اسلامى « سنّت » است ، و دليل حجيّت آن سيرهء قطعى مسلمين است .
زيرا سيرهء مسلّم بين مسلمين عمل به سنّت است « 2 » ، و در كتب اصولى به ادلهء چهارگانه ( كتاب ، سنّت ، عقل و اجماع ) براى حجيّت سنّت تمسّك شده است كه مهم‌ترين و قابل اعتمادترين آنها آيات قرآنى و حكم عقل است . « 3 »
الف . آيات : 1 . خداوند در سورهء مائده مىفرمايد : اطاعت خدا و رسول كنيد . « 4 » 2 . در سورهء حشر مىفرمايد : آنچه را پيامبر دستور دهد بگيريد ، و هرچه را نهى كند واگذاريد . « 5 » 3 . در سورهء نساء آمده :
كسى كه از پيامبر اطاعت كند از خداوند اطاعت كرده است . « 6 » دلالت اين آيات روشن‌تر از آن است كه محتاج به بيان باشد . گرچه بين اصوليين در شمول آيات نسبت به « فعل و تقرير » اختلاف است .
ب . دليل عقلى : معصوم كسى است كه از گناه و غفلت و خطا مصون باشد . در نتيجه جميع اقوال و افعال و تأييداتش موافق شرع است ، و معناى حجيّت نيز همين است و قوىترين دليل همين برهان است . زيرا اگر احتمال معصيت و خطا و غفلت و سهو در مورد پيامبر منتفى نباشد ، چگونه مىشود نبوّت او را پذيرفت ، و با قول او اساس دين و اصول عقايد را اثبات كرد ؛ و اما به كدام دليل سنّت ائمه معصومين نيز حجّت است ؟ به‌دليل آنكه آنها خود مصدر تشريع‌اند . توضيح آنكه حساب آنها از ديگر راويان جدا است . زيرا قول و فعل و تقرير معصوم به‌دليل آنكه منصوب از طرف خداوند هستند حجّت است و در واقع حكم الهى است كه به زبان آنها جارى گشته است . چه آن احكام را معصومين از طريق الهام گرفته باشند و يا از معصوم قبل از خودشان گرفته باشند . همان گونه كه امير المؤمنين مىفرمايد : پيامبر به من هزار باب علم آموخت كه از هر باب هزار باب برايم باز شده
( 1 ) . قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 409 . ( 2 ) . خضرى بك ، اصول الفقه ، ص 239 ؛ و على الجملة فانّ حجيّة السّنّة من ضروريات الدّين اجمع عليها المسلمون و نطق بها القرآن . ( 3 ) . الاصول العامه للفقه المقارن ، ص 126 . ( 4 ) . سورهء مباركهء مائده ، آيهء 91 : « أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ » . ( 5 ) . سورهء مباركهء حشر ، آيهء 7 : « ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا » . ( 6 ) . سورهء مباركهء نساء ، آيهء 7 : « مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ » .