معالم الاهتداء إلى معرفة الوقف والابتداء ( فارسى ) — الصفحة ١٨٦

آيه پنجم :

بنابراين معناى الست بربكم چنين خواهد بود : خدا نبودنم به شما را انكار و نفى مىكنم و نفى خدا نبودن ، اثبات خدا بودن است يعنى من خداى شما هستم .

بر اين اساس ذكر « نعم » در جواب آن تصديق مطلب است و كفر نيست ، بلكه عين ايمان است .

علاوه بر اين ، علامه ابن هشام در مبحث « نون » از گروهى از متقدمين و متأخرين از جمله شلوبين نقل كرده كه نظر داده است :

1 - ) اگر قبل از نفى « ادات » ، استفهام قرار گيرد و منظور از استفهام حقيقى باشد جواب آن ، مثل جواب نفى مجرد خواهد بود .

2 - ) اگر غرض از استفهام ، تقرير مسأله‌اى باشد بنا به نظر اكثريت با در نظر گرفتن ظاهر كلام و لفظ آن ، مثل كلام منفى جواب داده مىشود .

3 - ) و در صورتى كه اشتباهى پيش نيايد با در نظر گرفتن معنى جواب آن مثل جواب كلام مثبت داده مىشود شلوبين گفته است :

و روا است مقصود ابن عباس اين باشد كه اگر آنان در جواب ملفوظ « نعم » مىگفتند كفر بود ، زيرا اصل مطابقت جواب و سوال از حيث لفظ است انتهى .

خلاصه مطلب اينكه اگر ما در « استفهام انكارى » ، كه علما آن را « استفهام تقريرى » ناميده‌اند معنى همزه را كه به معنى انكار و نفى مىباشد مراعات نكنيم بلكه صورت منفى منطوق را كه بعد از همزه