معالم الاهتداء إلى معرفة الوقف والابتداء ( فارسى ) — الصفحة ١٤٧

مساله دوم : درباره وقفهاى خلاف قاعده‌اى است كه جهتى جز جلب توجه شنوندگان ندارند

علماى بلاغت در باب « فصل و وصل » يادآور شده‌اند كه :

يكى از موارد وصل ، يعنى عطف جمله‌اى به جمله ديگر با واو - اين است كه بين دو جمله :

1 - واسطه‌اى موجود باشد كه آن دو را با هم جمع كند و اين معنى محقق مىشود وقتى كه هر دو جمله خبرى يا هر دو انشايى باشند .

2 - از عطف يكى از آن‌ها به ديگرى فسادى در معنى پديدار نشود .

3 - بين آنها جهت جامعى وجود داشته باشد .

و در آيه مورد بحث دو جمله است : جمله اول « فَانْتَقَمْنا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُوا » و جمله دوم : و كان حقا « عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ » و هر يك از دو جمله خبرىاند و از عطف يكى به ديگرى معنى فاسدى به وجود نمىآيد و بين دو جمله جهت جامعى وجود دارد كه عبارت از تضاد باشد « 26 » . زيرا جمله اولى به انتقام از گناهكاران و دومى به يارى كردن مؤمنان دلالت دارد .

و مقتضاى قواعد بلاغت ، كه از اسلوب قرآنى و ادب عربى استنباط شده اين است كه دومى را به اولى با واو عطف كنند و لذا گفته مىشود « وَ كانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ » .

( 26 ) - جهت جامع ممكن است تضاد باشد مثل حسن مىدهد و مىگيرد و ممكن است مناسبت باشد مثلا حسن مىگويد و مىنويسد ، يا او مىخورد و مىآشامد كه بين گفتن و نوشتن ، و بين خوردن و آشاميدن ، مناسبت وجود دارد .