گنج حكمت ( احاديث منظوم ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٣

جهاد با نفس

نفس گر رام است و گر افسرده است * زو مشو غافل كه حيله كرده است

نفس اژدرهاست او كى مرده است * از غم بىآلتى افسرده است

گر بيابد آلتى زنده شود * بهر صيدت باز پاينده شود

نفس بىتقوى است زان رو كشتنى است * خواهش او پست و ميلش بردنى است

نفس اماره اگر زيرك بود * زيرك مكر است و هم بىرگ بود

عقل موسى ، نفس تو فرعون او * تو به بيرون ميدوى كه كو عدو

اين عدو در خانهء تن نازنين * تو براى ديگران اندر كمين

نفس تو چون مار باشد در تنت * كه منادى آورد در هر فنت

نفس تو مير است و عقل تو اسير * مير و سلطان را نشد عهد اى بصير

مير بىسوگند پيمان بشكند * گر خورد سوگند حيله افكند

نفس تو گرگست يا بدتر ز آن * زو مكن باور تو سوگند گران

تو ز آمناى او غافل مشو * كم پذيرائى از او كن كم قشو

نفس را هر دم بود صد آرزو * ميدواند بس مرا از كو به كو

مثنوى منطقى ( دفتر اول ) صفحه 140 - 139

در جهاد نفس هر كس گشت غالب مرد اوست * گفت پيغمبر جهاد اكبر استى اين نبرد

مرد اين ميدان كه گفتم هيچ ميدانى كه كيست * آنكه ناديده چو او مردى سپهر گرد

محيط قمى شاعر ديگرى گفته

جهاد اصغرت با « كفر كيش » است * جهاد اكبرت با نفس خويش است

شيخ محمود شبسترى