فارسنامه ابن بلخى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٤

كسرى انوشروان عادل . [ 1 ]

[ 94

f

] ترتيب فارغ گشت ، به مدّتى نزديك ، آنگاه روى به اطراف نهاد و آغاز به غزو روم كرد و قسطنطنيه بگشاد و ملك الروم را بگرفت ، پس آزاد كرد و باز جاى نشاند ، بعد ما ، كى « 1 » خزاين او برداشت و نواء او بستد و با او قرار داد كى در سه سال ، دو بار به خدمت درگاه كسرى آيد ، و چون از روم بازگشت ، قصد انطاكيه ، خوش آمد او را و بفرمود تا شكل انطاكيه برزدند و قومى را از اهل انطاكيه با خويشتن آورد « 2 » و شهرى بر مثال آن در پهلوى مداين ، بنا كرد و مردم انطاكيه را كى « 3 » بياورده بود « 4 » ، در

فردوسى اين اصلاحات را چنين بازگو مىكند :

به كسرى رسيد آن سزاوار تاج * ببخشيد بر جاى ده يك خراج

همه پادشاهى شدند انجمن * زمين را ببخشيد و بر زد رسن

گزيتى نهادند بر يك درم * گرايدون كه دهقان نباشد دژم

كسى را كجا تخم گر چارپاى * به هنگام ورزش نبودى به جاى

ز گنج شهنشاه برداشتى * و گر نه زمين خوار بگذاشتى

به ناكشته اندر نبودى سخن * پراكنده شد رسمهاى كهن

گزيت رز بارور : شش درم * به خرما ستان بر ، همين بد رقم

ز زيتون و جوز و زهر ميوه‌دار * كه در مهرگان شاخ بودى به بار

زده بن ، درمّى رسيدى به گنج * نبودى جزين تا سر سال رنج

وز اين خوردنىهاى خرداد ماه * نكردى به كار اندرون كس نگاه

كسى كش درم بود و دهقان نبود * نديدى غم رنج و كشت و درود

بر اندازه از ده درم تا چهار * به سالى از او بستدى كاردار

كسى بر كديور نكردى ستم * به سالى ، به سه بهره بود اين درم

گزارنده بودى به ديوان شاه * از اين باژ بهرى به هر چار ماه

دبير و پرستنده شهريار * نبودى به ديوان كسى ز اين شمار

گزيت و خراج آنچه بد نام برد * به سه روزنامه ، به موبد سپرد

يكى آنكه بر دست گنجو ربود * نگهبان آن نامه دستور بود

دگر تا فرستد به هر كشورى * به هر نامدارى و هر مهترى

سه ديگر كه نزديك موبد برند * گزيت و سر باژها بشمرند

پراگند كار آگاهان در جهان * كه تا نيك و بد زو نماند نهان

( 92 / 58 / 8 )

( 1 ) . P : « ماكى » را ندارد . ( 2 ) . B : آوردند . ( 3 ) . BP : ندارد . ( 4 ) . P : بياورد و .