فارسنامه ابن بلخى ( فارسى ) — الصفحة ٢٠١

[ 74 f ] يزدجرد [ 1 ] بن بهرام ، معروف به أثيم [ 2 ]

آن هيچكس نديده بود ، به نيكويى و يزدجرد ، سخت خرّم گشت و چندانك

يزدگرد بزهكار در شاهنامه

چو شد پادشا بر جهان يزدگرد * سپه راز دشت اندر آورد گرد

كلاه برادر به سر بر نهاد * همى بود از آن مرگ ناشاد ، شاد

چو شد بر جهان پادشاهيش راست * بزرگى فزون كرد و مهرش بكاست

خردمند نزديك او خوار گشت * همه رسم شاهيش ، بيكار گشت

ز شاهيش بگذشت چون هفت سال * همه موبدان ز او به رنج و و بال

يكى كودك آمدش هرمزد روز * به نيك اختر و فال گيتى فروز

همانگه پدر كرد بهرام نام * از آن كودك خرد شد شاد كام

وز آن پس غم و شادى يزدگرد * چنان گشت بر پور چون باد ارد

به اختر شناسان بفرمود شاه * كه تا كرد هر يك به اختر نگاه

كه تا كى بود در جهان مرگ اوى * كجا تيره گردد سر و ترگ اوى

ستاره شمر گفت كاين خود مباد * كه شاه جهان گيرد از مرگ ياد

چو بخت شهنشاه بد رو شود * از ايدر سوى چشمه سو شود

چو بشنيد ز او شاه ، سوگند خورد * به خراد برزين و خورشيد زرد

كه من چشمهء سو ، نبينم به چشم * نه هنگام شادى نه هنگام خشم

ز بينيش بگشاد يك روز خون * پزشك آمد از هر سوى رهنمون

ترا چاره اين است كز راه شهد * سوى چشمه سو گرايى به مهد

چو نزديكى چشمه سو رسيد * برون آمد از مهد و دريا بديد

زمانى نيامد ز بينيش خون * بخورد و بياسود با رهنمون

ز دريا برآمد يكى اسب خنگ * سرين گرد چون گور و كوتاه لنگ

هم آنگاه برداشت زين و لگام * به نزديك آن اسب شد شاد كام

زشاه جهاندار بستد لگام * به زين برنهاد و همان گشت رام

چو زين برنهادش ، برآهيخت تنگ * نجنبيد بر جاى ، تازان نهنگ

پس پاى او شد كه بنددش دم * خروشان شد آن بارهء سنگ سم

بغريد و يك جفته زد بر برش * به خاك اندر آمد سر و افسرش

ز خاك آمد و خاك شد يزدگرد * چه جويى تو ز اين برشده هفت گرد

چو او كشته شد ، اسب آبى چو گرد * بيامد بدان چشمه لاژورد

به آب اندرون شد تنش ناپديد * كس اندر جهان اين شگفتى نديد

( شاهنامه 364 / 284 / 7 )