فرازهايى از تاريخ پيامبر اسلام ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٤
32 سرگذشت فدك
مىافتد ، مربوط به شخص پيامبر صلى الله عليه و آله و امام پس از وى مىباشد ، و اختيار اين نوع سرزمين‌ها با او است .
مىتواند آن را ببخشد ؛ مىتواند اجاره دهد . يكى از آن موارد اين است كه از اين املاك و اموال ، نيازمندىهاى مشروع نزديكان خود را به شكل آبرومندى بر طرف سازد . « 1 »
روى اين اساس پيامبر صلى الله عليه و آله « فدك » را به دختر گرامى خود حضرت زهرا عليها السلام بخشيد . منظور از بخشيدن اين ملك - چنان كه قرائن گواهى مىدهد - دو چيز بود :
1 - زمامدارى مسلمانان پس از درگذشت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله طبق تصريح مكرر پيامبر صلى الله عليه و آله ، با امير مؤمنان عليه السلام بود و چنين مقام و منصبى به هزينهء سنگينى نياز دارد . على عليه السلام براى حفظ اين مقام و منصب ، مىتوانست از درآمد « فدك » ، حد أكثر استفاده را بنمايد . گويا دستگاه خلافت از اين پيش‌بينى مطلع شده بود ؛ كه در همان روزهاى نخست ، « فدك » را از دست خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله بيرون آورد .
2 - دودمان پيامبر صلى الله عليه و آله - كه فرد كامل آن يگانه دختر وى و نور ديدگانش حضرت حسن و حضرت حسين عليهما السلام بودند - بايد پس از فوت پيامبر ، به صورت آبرومندى زندگى كنند و حيثيت و شرف پيامبر صلى الله عليه و آله محفوظ بماند . براى اين هدف پيامبر « فدك » را به دختر خود بخشيد .
محدثان و مفسران شيعه و گروهى از دانشمندان سنى مىنويسند : وقتى آيهء وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ . . . « 2 » نازل گرديد ؛ پيامبر دختر خود فاطمه را خواست و فدك را به وى واگذار نمود . « 3 » ناقلِ اين مطلب ، ابو سعيد خدرى است كه يكى از صحابهء بزرگ رسول خدا صلى الله عليه و آله مىباشد .
همهء مفسران اعم از شيعه و سنى قبول دارند كه اين آيه ، در حق نزديكان و خويشاوندان پيامبر صلى الله عليه و آله نازل گرديده و دختر وى روشن‌ترين مصداق « ذى القُربى »
( 1 ) . سورهء حشر ، آيه‌هاى 6 و 7 ؛ اين مطلب در كتاب‌هاى فقهى در بخش « جهاد » ، تحت عنوان « فىء » و « انفال » مورد بحث واقع شده است . ( 2 ) . سورهء اسراء / 26 . يعنى حق خويشاوندان و مساكين و به راه‌ماندگان را بپرداز . ( 3 ) . « مجمع البيان » ، ج 3 / 411 ؛ « شرح ابن ابى الحديد » ، ج 16 / 248 .