فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٩

هورخش :

مىدهيم . يادآورى مىكنيم كه اين متن با مقايسه با متن الواح عمادى عربى ، تصحيح شده است .

شيخ - رحمه اللّه - پس از بحثى مفصّل و مستوفا ، با لحنى عرفانى - اشراقى و دلربا ، مستدلّ و مبرهن با كلام خدا ، از نفس و شؤونات آن ، سخن را بدان جا مىرساند كه تعلّق نفس با بدن به توسّط « جرمى نورانى » است كه روح است . سپس به بحث نور مىپردازد و نور جرمى را عارضى و غير درّاك و براى غير ، معرّفى مىكند و امّا نور مجرّد را نورى ذاتى و زنده و درّاك مىداند و هر زنده‌اى را هم ، نور مجرّد محسوب مىدارد و مىگويد :

نور همه نورها ، حقّ اوّل است كه معطى حيات و بخشندهء نوريّت است « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » « 1 »

و نورانيّت هر نيّرى « سايهء » نور اوست : « وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها » . « 2 »

و بدين ترتيب وارد بحث هورخش مىشود و مىفرمايد در ميان محسوسات ، آنچه از همه شريف‌تر است نور است و تمام‌ترين نورها ، شريف‌ترين آنهاست و به همين جهت شريف‌ترين اجسام ، « هورخش » است .

و اگر چه در چند سطر بالاتر نور جرمى را مرده و غير درّاك معرّفى كرده بود ، ولى حالا با چنان عباراتى به توصيف و ستايش اين نور جرمى ( هورخش ) مىپردازد كه گويى نور مجرّد قاهرى را مىستايد و همهء صفات موجودى زندهء قاهر و قادر را به دو منتسب مىكند ، با اين حال ، هوشيارانه و آگاه ، پروردگار او را نيايش مىكند و همه چيز آن را از او مىداند .

امّا ويژگىهاى برجسته و رسالتى كه « هورخش » دارد :

الف ) مثل اعلاى حق است به خصوص در دو چيز :

1 . « حق تعالى » نور الانوار عالم عقول است ، هورخش نور الانوار عالم اجسام است .

2 . « حق تعالى » به انوار معنوى و آياتش ، ظاهر است و به ذات و حقيقتش ، خفّى ، « هو الظّاهر و الباطن » ، و « هورخش » هم ، به نورش ظاهر است ، امّا شرافت و مكانتش بر جاهلان پوشيده است .

ب ) ظاهرترين و بزرگترين آيت حقّ است .

( 1 ) سوره 24 ( النّور ) آيهء 35 ( حاشيهء متن الواح ) .

( 2 ) سوره 39 ( الزمر ) آيهء 69 ( حاشيه متن الواح ) .