فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٧
عكس :
نقص و كمال به شمار مىآورد . . . » . « 1 »
علم :
علم :
رجوع شود به ادراك ، تعقّل و شناخت در همين رساله .
علم حق :
علم حق :
« شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ » « 2 »
، « شهد » ، بعينه گواهى دارد بر آنكه او عالم است به ذات خويش و لوازم ذات خويش بر وجهى كه بر ذات او زيادت نباشد و اين بعينه نفس زندگى است . . . » .
( مجموعهء مصنّفات ؛ الواح عمادى ، ص 146 ) ( و نيز رجوع شود به ادراك حق ، در همين رساله ) .
عكس :
عكس :
« و العكس هو جعل موضوع القضيّة ، بكليّته محمولا و المحمول موضوعا مع حفظ الكيفيّة و بقاء الصّدق و الكذب بحالهما . . . » .
( حكمة الاشراق ، ص 31 ) همچنانكه در تعريف فوق و توضيحاتى كه در كتاب حكمة الاشراق به دنبال اين تعريف آورده است ، مشاهده مىشود ، در مسأله « عكس » هم مثل بسيارى از مسائل ديگر به مخالفت با مشّائيان برخاسته است ، مشّائيان ، در تعريف « عكس » مىگويند :
« العكس هو تبديل احد جزئى القضيّة بالآخر مع بقاء كيف الاصل و صدقه فى جميع الموارد . . . » . « 3 »
يعنى بنا به رأى حكماى مشّاء عكس مستوى قضيهاى ، وقتى به دست مىآيد كه : اولا ، دو طرف قضيّه ( موضوع و محمول يا مقدّم و تالى جا به جا شوند . ثانيا ، كيف ( ايجاب و سلب ) قضيّه ، حفظ شود ثالثا ، صدق قضيّه باقى بماند و بنا بر اين عكس
( 1 ) فلسفه سهروردى ، صص 292 تا 295 با تصرف و اختصار .
( 2 ) سوره 3 ( آل عمران ) آيهء 16 ( نقل از حاشيهء متن ) .
( 3 ) كتاب برهان گلنبوى ، صص 270 - 271 .