فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٥
عالم مثل معلّقه : ( عالم مثال )
هرگاه از جابلقا و جابرسا بحث مىشود مناطق فرودين عالم برزخ و وسيط افاده مىگردد ، جابلقا ، مدينهاى است در شرق ، يعنى در جهت اصل و مبدأ ( و ) جابرسا ، شهرى است در مغرب ، يعنى در سمت رجعت و منتهى . . . » . « 1 »
موارد استفاده و استناد مكتب اشراق و ساير مكاتب مشابهء آن ، از قول به وجود عالم مثال ، فراوان است ، از جمله استناد بدان در موارد ذيل است :
1 . توجيه و اثبات قيامت و بعث اجساد .
2 . توجيه تجلّى خداوند بر كوه طور و رؤيت ايشان به وسيلهء حضرت موسى .
3 . توجيه و اثبات همهء مواعيد پيامبران در مورد حشر و نشر و بهشت و دوزخ و قبر و حساب كتاب و غيره .
4 . توجيه در آمدن جبرئيل به صورت دحيهء كلبى و رسيدن به حضور پيامبر اسلام و مكالمه با ايشان .
5 . توجيه و اثبات وجود ملائكه و جنّ و شياطين .
6 . تبيين و توجيه معجزات انبيا و كرامات اوليا .
7 . تبيين و توجيه صور خيال و نيز صور و وقايع و مسائل رؤيا .
8 . توجيه صور آينهها .
9 . توجيه و تبيين اعمال ساحران و كاهنان .
10 . تبيين و توجيه تمثّل جبرئيل به صورت بشر در برابر حضرت مريم :
« . . . فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا . . . » . « 2 »
و نيز تمثل او براى سامرى در قصّهء حضرت موسى : « . . . قالَ فَما خَطْبُكَ يا سامِرِيُّ ، قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها ، وَ كَذلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي . . . » . « 3 »
اينها و موارد ديگرى نيز هست كه با قول به وجود عالم مثال به تبيين و اثبات آنها پرداختهاند و شيخ اشراق - ره - كه پيشواى بزرگ اين مكتب است و همهء حكما و انديشمندان متأخر از او كه معتقد به عالم مثال هستند از ريزهخواران خوان پر نعمت
( 1 ) همان ، ص 273 ، ( به نقل از شيخ احمد احسائى ) .
( 2 ) سوره 19 ( مريم ) ، آيهء 18 .
( 3 ) سورهء 20 ( طه ) آيهء 97 .