فرهنگ اصطلاحات آثار شيخ اشراق ( فارسى ) — الصفحة ٢٢
الف ) دوران پيش از سقراط ( از قرن هفتم تا قرن پنجم ق . م )
عدد در كاينات ، دو ركن اساسى فلسفه و جهانبينى او شد .
فيثاغورس متفكّرى است كه حدس اشراقى را مورد اهتمام خاص قرار مىدهد و آن را از حسّ و فكر برتر مىشمارد و اين همان كشف شهودى در تصرّف و عرفان است .
فيثاغورس نفس را جوهرى مغاير با جسد مىدانست . « 1 »
5 . ذيمقراطيس / دموكريتس
) Democritus ( )
حدود 460 - 370 ق . م ) . و نظريّهء اتمى ( ذرّه ) .
معاصر سقراط بود . مكتب فلسفى او در تاريخ انديشهء بشرى غوغايى عظيم برپا كرد چنان كه انعكاس آن در دورهء علمى كنونى هم به گوش مىرسد . گويند صد سال عمر كرد .
شاگرد لئوكيپوس ملطى بود . ذيمقراطيس بر فلسفهء خود نظريّه‌هاى نفسى و اخلاقى نيز افزوده است كه از حيث بساطت و عمق به حدّى است كه تا امروز هم ارزش و اعتبار خود را همچنان حفظ كرده است . « 2 »
بر طبق نظريهء او هر چيزى شامل اجزا و ذرّات كوچكى است كه آنها را نمىتوان بيشتر تقسيم و تجزيه كرد . نام « اتم » از اين جاست ( تقسيم ناپذير ) . ساختمان اتمها از يك مادّه است ، ولى در چيزهايى مانند شكل و اندازه و وزن و حركت و وضع ، اختلاف دارند . اتمها ، در يك خلأ نامتناهى يا مكان خالى در چرخش‌اند . « 3 »
در آغاز خلأ بود و انبوهى از ذرّات ، ذرّات در خلأ رها شدند و از تأليف آلى و صدفه‌اى آنها عوالم بىشمار به وجود آمد .
6 . انباذقلس « 4 »
. در حدود 444 ق . م در « آگراكاس » از اعمال صقليّه متولّد شد . داراى انديشه دينى بود و با مكتب فيثاغورس ارتباطى استوار داشت . آراى فلسفى او منحصر به اين است كه مىگفت : عالم مركب از عناصر اربعه است . اين عناصر ازلى و ابدى و از حيث كميّت متعادل‌اند ، تركيبات گونه‌گونه‌اى پيدا مىكنند و اشياى مختلف از تركيب آنها پديد مىآيد ، تركيب اين عناصر و انفصالشان تابع قانون ازلى دو جانبهء مهر و كين يا جاذبه
( 1 ) تاريخ فلسفه غرب ، ج 2 ؛ تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ؛ تاريخ فلسفهء يونان و روم و فلسفه .
( 2 ) تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، حنّا فاخورى ، ص 38 .
( 3 ) فلسفه يا پژوهش حقيقت ، ترجمه جلال الدين مجتبوى .
( 4 ) Empedocles