دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٨

موارد مصرف درمانى امروزى :

اسهال و خشك‌كننده بلغم معده مىباشد و شريف گويد كه ضماد مخلوط سائيده چوب آن با حنا مو را تقويت و سردرد را رفع مىنمايد و در ترك‌خوردگى درز استخوان سر سودمند مىباشد و اگر آن را با سفيده تخم‌مرغ و آرد گندم مخلوط نمايند در دررفتگى مفصل سودمند است 1 * . به يونانى آن را بقسين مىنامند 2 * بقس معرب از بقسين يا بقسيون يونانى است و اهل شام آن را شمشار و به فارسى شمشاد گويند طبيعت آن در دوم گرم و خشك است ، ضماد سائيده چوب آن با سفيده تخم‌مرغ و آرد گندم مفاصل را محكم و براى دررفتگى 3 * و سستى سودمند مىباشد . جوشانده برگ شمشاد در پرولاپسوس آنال 4 * موثر است تخم آن قابض و خشك‌كننده رطوبات معده ، روده و حتى بزاق مىباشد و چنانچه آن را با شراب پخته و تغليظ نمايند براى باد سرخ ، عرق گز 5 * و كچلى خوب است برگ آن براى حيوانات سمى است بخصوص براى شتر و عرق شكوفه آن مانند عرق بهارنارنج مفرح قلب است .

مقدار خوراك تخم تازه كه مغز آن را خارج كرده باشند حدود 35 گرم و خشك آن حد اكثر 15 گرم مىباشد 6 * ناظم الاطباء مىنويسد كه به فرانسه آن را بوئيس و به لاتين بوكزوس و به يونانى پوكزوس مىنامند 7 * و شليمر نام علمى آن را

Buxus sempervirens

ضبط نموده است 8 * .

ناگفته نماند در كشورهائى كه مسلمانان در آنجا نفوذ نداشته‌اند اولين‌بار در قرن 12 ميلادى كشيش هيلدجارد

Hildegard

آن را براى ريزش مو و به عنوان تصفيه‌كننده خون به كار برده است و سپس ماتيول

( Mathioll 1577 - 1501 )

اثر خيسانده چوب گياه را براى بند آوردن اسهال و برگ آن را براى خرمائى كردن رنگ مو ذكر نموده است .

قسمت مورد استفاده گياه برگ‌ها و پوست ريشه مىباشد .

تركيبات شيميائى :

برگ و پوست ريشه داراى مواد رزينى ، پكتين ، اسانس و آلكالوئيدهاى بوكسين

Buxin

، پارابوكسين

Parabuxine

، بوكسى نيدين

Buxinidine

، پارابوكسى نيدين

Parabuxinidine

، بوكسى نامين

Buxinamine

و علاوه بر آن در برگ‌ها بوكسامين

Buxamine

، بوكسامينول

Buxaminole

هم‌چنين سيكلوبوكسين

Cyclobuxine

به مقدار كم

I sochondodendrine

و ويتامين

مىباشند .

خواص درمانى :

گياه اثرات پائين‌آورنده تبهاى نوبه‌اى ، صفرابر ، مسهل ، معرق ، مدر و ضد انگل را دارا مىباشد .

موارد مصرف درمانى امروزى :

پوكسين موجود در گياه اثر قاطع بر روى تبهاى نوبه‌اى همراه با التهاب مجارى صفراوى كه حتى نسبت به كنين مقاوم مىباشد دارد . لذا مصرف آن در مالاريا ، عفونت و نارسىهاى صفراوى و اختلالات كبدى توصيه شده است .