خاتم النبيين ( ص ) ( خاتم پيامبران ص ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢
بودايى
حالى است كه در مورد عمل قرار دادن تكاليف هر مذهبى تنها نمىتواند خواص مورد نظر باشند بلكه بايد همگان بتوانند آن را به انجام برسانند . به عبارت ديگر ، اين آيين همانند تصوّف است كه تنها شيخ آن را به اجرا در مىآورد و در زندگى خود عمل مىكند امّا مريدان او در كسب فضايلى كه او بدانها رسيده است به وى نزديك مىشوند و آيين تصوّف نمىتواند به صورت نظامى فراگير در آيد كه همه آن را در زندگى خود پياده كنند .
به همين دليل نيز ، همه بوداييان ، اصول مزبور را به اجرا در نياوردند و بلكه خود به دو گروه تقسيم شدند :
يك - بوداييانى كه همان تعاليم سابق را بر خود فريضه ساختند و از آن كناره نمىگزينند . آنان غذاى خود را به چند نوع خوراكى مشخص محدود كرده ، جز آن را بر خود حرام دانسته‌اند . آنان براى پوشيدن جز لباسهاى خشن را انتخاب نمىكنند چرا كه نفس خود را با ترك لذتهاى دنيا رياضت مىدهند تا زندگى و خواسته‌هاى نفس در كنترل آنان باشد و نه آنها در كنترل زندگى .
دو - بوداييان متمدّن : اينان آن برنامهء سخت را مورد عمل قرار ندادند بلكه براى خود روشى ميانه را برگزيده‌اند كه نه در آن افراط در لذّتها وجود دارد و نه سخت‌گيرى در ترك مطلق آنها .
اين گروه برخى از اصول اخلاقى بودايى از قبيل تواضع ، راستى و امانت را پذيرفته‌اند و به برخى از مراتب رياضت كه درد و رنجى را برايشان درپى ندارد نيز رسيده‌اند . ايشان در پيروى مطلق شهوات و به دست آوردن همهء خواسته‌هاى دل فرو نرفته‌اند تا در صورت ناتوانى از رسيدن به آنها گرفتار درد و رنج حرمان شوند .
كوتاه سخن آن‌كه ، آنان از ده اصل سلبى مزبور فقط پنج اصل اوّل را پذيرفته‌اند كه از اين قرارند : كسى را نكشند ، شرابى ننوشند ، سرقت نكنند ، دروغ نگويند و زنا نكنند . اين گروه ، در نتيجه ، ساير مناهى اين كيش را بر خود حرام نكرده‌اند .