دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٠٠
ناخوشىها و آفات پنير :
4 ميكروبى است كه لكههاى قرمز بر پنير مىگذارد .
5 ميكروب لكههاى آبى .
6 گاهى لكههاى سياه .
7 زمانى ميكروبها سوراخهاى نامنظم در پنير ايجاد مىنمايند .
8 گنديدن پنير كه به واسطه ميكروبهاى بىهوازى به وجود مىآيد .
9 گاه ميكروبهاى بيمارىزا مانند ميكروب سل و . . . در پنيرند كه تحقيق آن با آزمايشگاه مىباشد .
بايد دانست كه علت اصلى رشد ميكروبها كم بودن مايه پنير يعنى نقصان فرمان لاكتيك است . براى نگهدارى پنير ممكن است از يخچال استفاده نمود يا پنير را نمك زده در كوزهها ريخته و سر كوزه را با گچ يا غيره خوب مسدود نمود كه هوا وارد نشود .
پنير از شير درست مىشود و داراى مواد روغنى و نيتروژنى و رنگش سفيد مايل به زردى است ، مزه قدرى شور دارد .
پنير مولد سدد و سنگ و اصلاح كننده آن نعناع ، جوز و پنير نمك سود ( پنيرى كه در آب نمك باشد ) كهنه است . لا بد براى اين بايد نمك سود باشد كه چون پنير مدتى بدون نمك باقى بماند متعفن مىگردد و كرم مىزند . پنير مقوى روده و معده ، مقوى كليه و ملين طبع است . « 1 »
پنير مايه را در هند « چسته » گويند و اولين شيرى است كه بعد از نيم ساعت ، حيوان مادر به بچهاش مىدهد و بعد اين حيوان را ذبح كرده و معده و رودهاش را خشك مىكنند ، در داخل معده و رودههايش شيرى است كه آن را پنير مايه مىگويند . پنير مايه شتر عربى را استعمال مىكنند . رنگش سفيد است و طعم آن قدرى شور است .
پنير مايه را به عربى : انفحه . عربى و سريانى : فيف . يونانى : فيطوا و فوطيا و هندى :
چسته و چاك مىگويند . پنير مايه ، شير جامدى است كه از بچههاى حيوان بعد از ذبح كردن از معده آنها كه آن
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 1 ، ص 360 ، قرابادين كبير ، ص 152 .